نظارت فقها بر قانونگذاری
چرا فقها بر قانونگذاری نظارت میکنند؟
در کشور ما، قوانین باید با احکام اسلام هماهنگ باشند. برای اینکه مطمئن شویم هیچ قانونی خلاف اسلام تصویب نمیشود، گروهی از مجتهدان آگاه و متخصص در شورای نگهبان حضور دارند. این فقها مانند یک فیلتر عمل میکنند. فرض کنید در مدرسه، یک معاون نظارت دارد که هیچ تصمیمی بر خلاف آییننامهٔ مدرسه گرفته نشود. فقها هم برای کشور چنین نقشی دارند. آنان پیش از تصویب نهایی هر قانونی در مجلس، آن را بررسی میکنند. اگر قانونی با موازین اسلامی سازگار نبود، آن را رد میکنند و به مجلس برمیگردانند تا اصلاح شود.
این کار باعث میشود که قوانین ما رنگ و بوی اسلامی داشته باشند و مردم بتوانند به راحتی از آنها پیروی کنند. برای نمونه، اگر قرار باشد قانونی دربارهٔ خرید و فروش تصویب شود، فقها بررسی میکنند که آیا این قانون با قواعد اسلامی مانند رباخواری یا ضرر زدن به دیگران در تضاد است یا نه.
| نقش | در مدرسه | در کشور |
|---|---|---|
| نظارتکننده | معاون مدرسه بر اجرای آییننامه | فقهای شورای نگهبان بر قوانین مجلس |
| هدف | جلوگیری از تصمیمهای خلاف آییننامه | جلوگیری از قوانین مخالف اسلام |
مثال ملموس از زندگی روزمره
فرض کنید در کلاس درس، قرار است یک مسابقهٔ گروهی برگزار شود. معلم از قبل اعلام میکند که هر گروهی برنده شود، باید طبق اصول اخلاقی و انصاف، جایزه را بین اعضا تقسیم کند. حالا یک گروه تصمیم میگیرد که جایزه را فقط به کسی بدهد که بیشترین امتیاز را آورده است. این تصمیم ممکن است با اصل انصاف که معلم گفته بود، هماهنگ نباشد. در اینجا، خود معلم یا یک دانشآموز آگاه به قوانین کلاس، جلوی این کار را میگیرد و یادآوری میکند که تقسیم باید عادلانه باشد. فقهای شورای نگهبان دقیقاً چنین نقشی در مجلس دارند. آنها مانند معلمانی آگاه، مراقب هستند که هیچ قانونی بر خلاف عدالت و اخلاق اسلامی تصویب نشود.
مثال دیگر: در مدرسه ممکن است دانشآموزان پیشنهاد دهند که زنگ تفریح حذف شود تا زمان درس بیشتر شود. اما یک معلم آگاه میگوید که این پیشنهاد با سلامت جسمی و روحی دانشآموزان در تضاد است و آن را رد میکند. فقها هم در مجلس، پیشنهادهایی که با سلامت اخلاقی و دینی جامعه سازگار نیستند، شناسایی و رد میکنند.
پرسشهای چالشی و پاسخهای ساده
پاسخ: خیر. فقها فقط قانونی را رد میکنند که به طور واضح با احکام اسلام مخالف باشد. آنها بر اساس قواعد دقیق فقهی و با مطالعهٔ عمیق، نظر میدهند و نمیتوانند سلیقهای عمل کنند. مانند یک داور ورزشی که فقط بر اساس قوانین مسابقه قضاوت میکند، نه بر اساس علاقهی شخصی.
پاسخ: نه، این طور نیست. مجلس همچنان نقش اصلی را در قانونگذاری دارد. فقها فقط ایرادهای شرعی را گوشزد میکنند و مجلس میتواند با اصلاح آن ایرادها، قانون را دوباره تصویب کند. این همکاری مانند هماهنگی بین یک نویسنده و ویراستار است؛ ویراستار اشکالات نگارشی را میگوید، اما نویسندهٔ اصلی، خود نویسنده است.
پاسخ: خیر. فقهای شورای نگهبان باید از میان مجتهدان آگاه و باتجربه انتخاب شوند که شناخت کامل نسبت به مسائل روز و احکام اسلام داشته باشند. این انتخاب با دقت زیاد انجام میشود تا بهترین افراد برای این مسئولیت سنگین برگزیده شوند.
جمعبندی
نظارت فقها بر قانونگذاری، یک اقدام هوشمندانه برای حفظ هویت اسلامی کشور است. این کار باعث میشود قوانین با ارزشهای دینی و اخلاقی جامعه هماهنگ باشند و مردم با خیال راحت از آنها پیروی کنند. همان طور که در مدرسه برای هر تصمیمی یک ناظر آگاه لازم است، در کشور هم حضور مجتهدان آگاه در مجلس، اطمینانبخش است. این نظام نظارتی، میراثی ارزشمند از فقه پویای اسلام است که به ما کمک میکند در عین پیشرفت، مسیر درست را گم نکنیم.
