فلک‌کردن تجار: مجازات بدنی بازرگانان قند که به گرانی اعتراض کرده بودند و زمینهٔ گسترش اعتراضات مشروطه را فراهم کرد.

فلک کردن تجار؛ تنبیه بازرگانان قند و جرقهٔ اعتراضات مشروطه

تنبیه سخت در برابر اعتراض ساده

در سال ۱۲۸۴ خورشیدی (دوران مظفرالدین شاه)، قیمت قند که یکی از خوراکی‌های اصلی مردم بود، چند برابر شد. بازرگانان قند که از این گرانی ضرر می‌کردند، به همراه مردم به بازار اعتراض کردند. اما حاکم تهران به جای رسیدگی به مشکل، دستور داد سران این اعتراض را دستگیر کنند. او دستور داد آنها را در میدان توپخانه، جلوی چشم مردم، برهنه کرده و بر پاهایشان چوب بزنند. این تنبیه را «فلک کردن» می‌گفتند. فلک یعنی آسمان؛ چون هنگام تنبیه، پاهای شخص را به چوب می‌بستند و از بالا به کف پا می‌زدند، انگار که از آسمان ضربه می‌خورد.

این عمل خشن، نه تنها بازرگانان را نترساند، بلکه خشم مردم را بیشتر کرد. زیرا مردم می‌دیدند که مسئولان به جای حل مشکل، معترضان را شکنجه می‌کنند. این واقعه مانند جرقه‌ای بود که انبار باروت را منفجر می‌کند. به تدریج، اعتراضات از بازار به مسجدها و سپس به خیابان‌ها کشیده شد و صدای «عدالت» و «قانون» بلندتر از همیشه طنین انداخت.

این ماجرا چه شباهتی به زندگی امروز ما دارد؟

شاید بپرسید این رویداد قدیمی چه ربطی به من دانش‌آموز دارد؟ بیایید یک مثال بزنیم: فرض کنید در مدرسه، مدیر به جای رسیدگی به مشکل غذای سلف، دانش‌آموزانی را که اعتراض می‌کنند، تنبیه بدنی کند. مطمئناً همهٔ دانش‌آموزان عصبانی می‌شوند و اعتراضات بزرگ‌تر می‌شود. در آن زمان هم دقیقاً همین اتفاق افتاد. مردم دیدند که مسئولان به جای گوش دادن به حرفشان، آنها را کتک می‌زنند. این رفتار نادرست، باعث شد که حتی کسانی که قبلاً اعتراضی نداشتند، به صف معترضان بپیوندند.

همچنین، این رویداد به ما یادآوری می‌کند که هر رفتاری، پیامدی دارد. حاکم فکر می‌کرد با تنبیه، اعتراض را می‌خواباند؛ اما در واقع آتش اعتراض را شعله‌ورتر کرد. در زندگی روزمره هم اگر کسی به جای گفتگو، زورگویی کند، معمولاً کارها بدتر می‌شود.

پرسش و پاسخ برای درک بهتر