استبداد داخلی و سلطهٔ خارجی: دو عامل اصلی نارضایتی مردم ایران در آستانهٔ نهضت مشروطه.

استبداد داخلی و سلطهٔ خارجی؛ ریشه‌های نارضایتی مردم در آستانهٔ مشروطه

دو زنجیر بر پایٔ مردم؛ استبداد داخلی و سلطهٔ خارجی

برای درک بهتر، بیایید کشور را به یک مدرسهٔ بزرگ تشبیه کنیم. اگر مدیر مدرسه بدون مشورت با معلمان و دانش‌آموزان، هر قانونی که دلش خواست وضع کند، پس از مدتی همه ناراضی می‌شوند. این دقیقاً همان کاری بود که شاهان قاجار انجام می‌دادند. آنها خود را «سایهٔ خدا» می‌دانستند و هیچ نهادی حق نداشت کارهایشان را بررسی کند. این استبداد داخلی بود. از سوی دیگر، تصور کنید چند دانش‌آموز قدرتمند از مدرسهٔ دیگر بیایند و بگویند: «ما تصمیم می‌گیریم که برنامهٔ کلاسی شما چه باشد، کتاب‌هایتان را چه کسی چاپ کند و حتی نمره‌هایتان را چه کسی بنویسد!» این همان سلطهٔ خارجی بود که کشورهای روسیه و انگلستان بر ایران اعمال می‌کردند. آنها با دادن وام‌های سنگین به شاهان، گرفتن امتیازهای تجاری و حتی اشغال بخش‌هایی از خاک ایران، مانند یک بازیگر پشت پرده، همهٔ صحنه را کنترل می‌کردند.

نتیجهٔ این دو زنجیر، زندگی بسیار سختی برای مردم عادی بود. بازرگانان نمی‌توانستند آزادانه کالا بفروشند، کشاورزان ناچار بودند محصولشان را به قیمت ناچیز به مأموران خارجی بدهند و روشنفکران و روحانیونی که صدای اعتراض بلند می‌کردند، تبعید یا زندانی می‌شدند. این نارضایتی، مانند بخار در یک دیگ زودپز، هر روز بیشتر می‌شد تا اینکه در سالهای پایانی حکومت قاجار، دیگ ترکید و نهضت مشروطه شکل گرفت.

این موضوع چه ربطی به زندگی روزمرهٔ ما دارد؟

فرض کنید در خانه، پدر یا مادر بی‌آنکه از شما نظر بخواهند، تمام برنامهٔ روزتان را تعیین کنند: چه ساعتی بیدار شوید، چه بازی کنید، با چه کسی دوست باشید و حتی چه لباسی بپوشید. این حس خفقان، دقیقاً همان حسی بود که مردم ایران زیر سایهٔ استبداد داشتند. حالا تصور کنید علاوه بر این، همسایه‌ای قدرتمند نیز هر روز بیاید و از اتاقتان چیزی بردارد یا به شما بگوید که تکالیفتان را چگونه بنویسید. دیگر جای تعجب نیست که چرا مردم شورش کردند و خواستار «قانون» شدند؛ قانونی که هم جلوی ظلم شاه را بگیرد و هم مانع از دخالت بیگانگان شود. دانش‌آموزان امروزی وقتی در کلاس انشا دربارهٔ آزادی می‌نویسند، بهتر از هر کسی می‌توانند اهمیت این خواستهٔ بزرگ را درک کنند؛ همان آزادی که در آستانهٔ مشروطه، جان‌ها برایش فدا شد.

مقایسهٔ استبداد و سلطهٔ خارجی؛ دو روی یک سکه