زبان پرتغالی در آمریکا؛ میراث استعمار در برزیل
ریشه‌های تاریخی: چگونه پرتغال به برزیل رسید؟
در سدهٔ پانزدهم میلادی، پرتغال یکی از قدرت‌های بزرگ دریایی اروپا بود. دریانوردان پرتغالی در جستجوی راهی به هند و شرق دور، به سواحل شرقی آمریکای جنوبی رسیدند. در سال ۱۵۰۰ میلادی، یک ناوگان پرتغالی به فرماندهی «پدرو آلوارز کابرال» به سرزمینی رسید که بعدها برزیل نامیده شد. پرتغالی‌ها این منطقه را مستعمرهٔ خود اعلام کردند و به تدریج کنترل سیاسی و اقتصادی آن را به دست گرفتند. آنان برای بهره‌برداری از منابع طبیعی مانند چوب درختان و کشت نیشکر، جمعیت بومی را تحت سلطه قرار دادند و با خود زبان و فرهنگشان را به این منطقه آوردند.
روند استعمار برزیل نزدیک به سه سده ادامه یافت. در این مدت، زبان پرتغالی به زبان رسمی اداره، آموزش و بازرگانی تبدیل شد. با ورود بردگان آفریقایی و بعدها مهاجران اروپایی، این زبان در کنار زبان‌های بومی و آفریقایی به حیات خود ادامه داد و سرانجام به زبان اصلی مردم برزیل بدل شد. برخلاف اسپانیایی که در بیشتر کشورهای آمریکای جنوبی رواج دارد، برزیل به دلیل استعمار پرتغال، از همسایگان خود جدا شد و هویت زبانی متفاوتی یافت.
زبان پرتغالی در زندگی روزمرهٔ یک دانش‌آموز برزیلی
فرض کنید یک دانش‌آموز برزیلی به نام «پائولو» هر روز صبح با عبارت «بوم دیا» (صبح به‌خیر) به همکلاسی‌هایش سلام می‌کند. او در کلاس ریاضی، اعداد را به پرتغالی می‌خواند و در زنگ تفریح با دوستانش دربارهٔ فیلم‌ها و بازی‌های رایانه‌ای به همین زبان گفتگو می‌کند. پائولو برای خرید خوراکی از بوفهٔ مدرسه، از واژهٔ «پائو» (نان) و «لانچه» (خوراکی سبک) استفاده می‌کند. حتی آهنگ‌هایی که در رادیو می‌شنود و برنامه‌های تلویزیونی که تماشا می‌کند، همه به زبان پرتغالی برزیلی است. این زبان برای او مانند فارسی برای ما آشنا و روزمره است، اما تفاوت‌هایی با پرتغالی اروپایی دارد. برای نمونه، در برزیل تلفظ حروف نرم‌تر است و کلمات با لحن آهنگین‌تری ادا می‌شوند.
چالش‌های مفهومی: پرسش و پاسخ دربارهٔ زبان پرتغالی در برزیل
پرسش یک: آیا همهٔ مردم برزیل از ابتدا پرتغالی صحبت می‌کردند؟
پاسخ: خیر. پیش از ورود پرتغالی‌ها، بومیان برزیل به زبان‌های گوناگونی مانند «توپی» و «گوارانی» سخن می‌گفتند. اما با گذشت زمان و تحت تأثیر استعمار، پرتغالی جایگزین آن‌ها شد و امروز بیش از دویست میلیون نفر در برزیل به این زبان صحبت می‌کنند.
پرسش دو: چرا برزیل برخلاف همسایگانش اسپانیایی‌زبان نیست؟
پاسخ: زیرا خط استعماری برزیل به پرتغال و خط استعماری دیگر کشورهای آمریکای جنوبی به اسپانیا متصل بود. در سدهٔ شانزدهم، دو کشور پرتغال و اسپانیا با پیمان «توردسییاس» مناطق نفوذ خود را تقسیم کردند و برزیل در بخش شرقی این تقسیم‌بندی قرار گرفت که به پرتغال رسید.
پرسش سه: آیا زبان پرتغالی برزیل و پرتغال کاملاً یکسان است؟
پاسخ: نه. تفاوت‌هایی در تلفظ، واژگان و حتی برخی دستورها وجود دارد. برای نمونه، در برزیل برای «شما» از «وُسه» و در پرتغال از «تو» استفاده می‌شود. این تفاوت‌ها مانند تفاوت لهجه‌های ایرانی است، اما همچنان گویشوران دو کشور می‌توانند یکدیگر را به خوبی درک کنند.
نکتهٔ پایانی:
زبان پرتغالی در برزیل نه تنها یک میراث تاریخی از دوران استعمار است، بلکه امروز به بخشی از هویت ملی این کشور تبدیل شده است. برزیل با جمعیتی بیش از دویست میلیون نفر، بزرگترین کشور پرتغالی‌زبان جهان است و زبان آن در موسیقی، ادبیات و سینمای این کشور نقش پررنگی دارد. اگر روزی به برزیل سفر کنید، با شنیدن واژهٔ «اُلا» (سلام) و «اُبریگادو» (متشکرم) متوجه خواهید شد که چگونه یک زبان می‌تواند از آن سوی اقیانوس به خانهٔ میلیون‌ها نفر تبدیل شود.
