مختصات جغرافیایی: ترکیب طول و عرض جغرافیایی که جای دقیق هر نقطه را روی زمین مشخص می‌کند.

برای پیدا کردن جای یک نقطه روی زمین، دانشمندان دو خط فرضی کشیده‌اند. عرض جغرافیایی فاصلهٔ هر نقطه را از خط استوا نشان می‌دهد. خط استوا یک دایرهٔ فرضی دورتادور زمین است که آن را به دو نیمهٔ شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند. این فاصله را با درجه نشان می‌دهند و از صفر در خط استوا تا ۹۰ درجه در قطب‌ها تغییر می‌کند.

طول جغرافیایی اما فاصلهٔ هر نقطه را از نصف‌النهار مبدأ نشان می‌دهد. نصف‌النهار مبدأ یک خط فرضی است که از قطب شمال تا قطب جنوب کشیده شده و از رصدخانهٔ گرینویچ در لندن می‌گذرد. این فاصله هم با درجه اندازه‌گیری می‌شود و از صفر تا ۱۸۰ درجه به سمت شرق یا غرب تغییر می‌کند. با ترکیب این دو عدد، یعنی عرض و طول، می‌توان جای دقیق هر نقطه را روی زمین پیدا کرد.

شاید فکر کنی مختصات جغرافیایی فقط کار دانشمندان است، اما تو هم هر روز از آن استفاده می‌کنی! وقتی با گوشی همراهت آدرس یک فروشگاه یا خانهٔ دوستت را جستجو می‌کنی، نقشهٔ گوشی از همین مختصات استفاده می‌کند تا جای دقیق را به تو نشان بدهد. مثلاً اگر بگویم مدرسهٔ ما در عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴۰ دقیقهٔ شمالی و طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۲۰ دقیقهٔ شرقی قرار دارد، یعنی جای مدرسه‌ات دقیقاً روی نقشه مشخص است. خلبان‌ها و ناخداهای کشتی هم برای پیدا کردن راه خود از این مختصات استفاده می‌کنند.

نکتهٔ پایانی

مختصات جغرافیایی یعنی دانستن جای دقیق هر نقطه روی زمین با دو عدد: عرض و طول. خط استوا و نصف‌النهار مبدأ، دو خط فرضی مهم هستند که مبدأ این دو عدد را مشخص می‌کنند. حالا که این را می‌دانی، می‌توانی جای هر شهری را روی نقشه پیدا کنی یا حتی مختصات خانهٔ خودت را حدس بزنی! این دانش به ما کمک می‌کند تا جهان را بهتر بشناسیم و جای خودمان را در آن پیدا کنیم.