خطوط و تقسیمات فرضی زمین: شبکه‌ای ذهنی از مدارها و نصف‌النهارها برای تعیین موقعیت پدیده‌ها بر سطح زمین.

مدارها همان خطوط افقی فرضی هستند که دور زمین کشیده شده‌اند. بزرگترین آنها خط استوا نام دارد که زمین را به دو نیمکرهٔ شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند. مدارهای دیگر به ترتیب از استوا به سمت قطب‌ها کوچک‌تر می‌شوند. مثلاً مدار ۴۵ درجهٔ شمالی از وسط کشور ما می‌گذرد.

نصف‌النهارها اما خطوط عمودی هستند که از قطب شمال به قطب جنوب کشیده می‌شوند. نصف‌النهار مبدأ که از گرینویچ می‌گذرد، زمین را به دو نیمکرهٔ شرقی و غربی تقسیم می‌کند. هر دو دسته خط، یک شبکهٔ کامل روی زمین درست می‌کنند که مانند یک صفحهٔ شطرنج بزرگ است.

شاید فکر کنید این خطوط فقط در کتاب جغرافی کاربرد دارند، اما هر روز از آنها استفاده می‌کنیم. مثلاً وقتی با گوشی همراه خود نقشهٔ شهر را باز می‌کنید، همان شبکهٔ مدارها و نصف‌النهارها است که به ماهواره کمک می‌کند جای شما را پیدا کند. یا وقتی می‌خواهید بدانید فلان شهر در کدام سمت ایران قرار دارد، با کمک همین خطوط است.

یک مثال جالب دیگر: وقتی می‌خواهیم زمان پرواز هواپیماها را حساب کنیم، از نصف‌النهارها استفاده می‌شود. چون زمین هر ۱۵ درجه که به سمت شرق برویم، یک ساعت به زمان محلی اضافه می‌شود. به این ترتیب، نصف‌النهارها به ما می‌گویند که چرا وقتی در تهران شب است، در توکیو صبح شده است.

حالا می‌دانیم که مدارها و نصف‌النهارها دو خانوادهٔ مهم از خطوط فرضی هستند که یک شبکهٔ کامل روی زمین ایجاد می‌کنند. این شبکه به ما کمک می‌کند تا هر نقطه از زمین را با دو عدد (عرض و طول جغرافیایی) پیدا کنیم. پس هر وقت نقشهٔ ایران را نگاه کردید، به یاد داشته باشید که این خطوط هستند که جای شهرها و روستاها را روی کرهٔ زمین مشخص می‌کنند. دانشمندان با کمک همین خطوط توانسته‌اند نقشه‌های بسیار دقیقی از تمام نقاط زمین تهیه کنند و حتی مسیر حرکت کشتی‌ها و هواپیماها را هم تعیین نمایند.