مریخکاوی و جستوجوی حیات
بهرام؛ همسایهٔ شگفتانگیز زمین
بهرام چهارمین سیارهٔ دور از خورشید است و از نظر اندازه و ساختار، شباهت زیادی به زمین دارد. هر دو سیاره دارای کوه، دره، یخهای قطبی و فصلهایی هستند که با چرخش به دور خورشید تغییر میکنند. اما تفاوت بزرگ در این است که بهرام امروز سیارهای بسیار سرد و خشک است و جو آن عمدتاً از گاز دیاکسیدکربن تشکیل شده است. با این حال، کاوشگرهایی که به سطح بهرام فرستاده شدهاند، نشان دادهاند که در گذشته، رودخانهها و دریاچههایی در آن جاری بوده است. این یافته، بزرگترین انگیزه را برای دانشمندان ایجاد کرده تا به دنبال ردپای حیات در بهرام بگردند.
| ویژگی | زمین | بهرام |
|---|---|---|
| طول روز | ۲۴ ساعت | ۲۴ ساعت و ۳۷ دقیقه |
| قطر | ۱۲۷۵۶ کیلومتر | ۶۷۹۲ کیلومتر |
| جو | نیتروژن و اکسیژن | دیاکسیدکربن |
| آب سطحی | دریاها و اقیانوسها | یخ در قطبها و زیر سطح |
چگونه بهرام را مانند خانهٔ خود ببینیم؟
فرض کن قرار است برای یک اردوی علمی به منطقهٔ کویری بروی که روزها بسیار گرم و شبها بسیار سرد است. برای زنده ماندن، به لباس مخصوص، آب آشامیدنی و اکسیژن نیاز داری. حالا تصور کن این منطقه، سیارهٔ بهرام باشد. کاوشگرهایی که به بهرام میفرستیم، درست مانند همان تجهیزات اردو هستند؛ آنها دوربین، بیل مکانیکی کوچک و آزمایشگاه دارند تا خاک و سنگها را بررسی کنند. مثلاً کاوشگر «استقامت» که در سال ۱۴۰۰ خورشیدی به بهرام رسید، نمونههایی از سنگها را جمعآوری کرد تا به زمین بازگرداند. دانشمندان با مطالعهٔ این نمونهها، به دنبال مواد آلی هستند؛ همان موادی که در بدن جانداران روی زمین وجود دارد. اگر چنین موادی در بهرام پیدا شود، یعنی احتمالاً روزگاری موجودات ریزی در آنجا زندگی میکردهاند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ بهرام
پرسش: آیا انسان میتواند روی بهرام زندگی کند؟
پاسخ: نه به راحتی! چون جو بهرام اکسیژن ندارد و فشار هوا بسیار کم است. همچنین پرتوهای خورشید به دلیل جو نازک، به سطح میرسند و برای بدن خطرناک هستند. اما دانشمندان در حال طراحی خانههای فضایی هستند تا روزی بتوانیم در آنجا اقامت کنیم.
پرسش: چرا بهرام امروز خشک شده است؟
پاسخ: بهرام میدان مغناطیسی ضعیفی دارد. میدان مغناطیسی مانند یک سپر از سیاره در برابر بادهای خورشیدی محافظت میکند. وقتی این میدان ضعیف شد، بادهای خورشیدی، جو و آب سطحی را به تدریج از بین بردند و سیاره خشک و سرد شد.
پرسش: اگر در بهرام حیات پیدا شود، چه شکلی است؟
پاسخ: به احتمال زیاد، موجودات بسیار ریزی مانند باکتریها هستند که در زیر سطح یا در یخهای قطبی پنهان شدهاند. روی زمین نیز باکتریها در سختترین شرایط مثل چشمههای داغ یا یخهای قطبی زندگی میکنند. پس حیات در بهرام نیز میتواند بسیار مقاوم باشد.
جمعبندی
سیارهٔ بهرام با داشتن شباهتهایی به زمین، یکی از امیدبخشترین مکانها برای یافتن نشانههای حیات در منظومهٔ خورشیدی است. اگرچه امروز سطح آن سرد و خشک است، ولی شواهد از وجود آب در گذشتهٔ آن حکایت دارد. کاوشگرها با ابزارهای خود، هر روز اطلاعات تازهای به زمین میفرستند و به ما کمک میکنند تا پاسخ پرسشهای بزرگ را پیدا کنیم. شاید روزی بتوانیم با ساخت وسایل پیشرفته، قدم بر روی این سیاره بگذاریم و رازهای نهفته در خاک سرخ آن را کشف کنیم. تا آن زمان، مطالعهٔ بهرام در کلاسهای علوم و رصدخانهها، ما را به این دنیای اسرارآمیز نزدیکتر میکند.
