کعبه؛ خانهای که یکتاپرستی را به بتخانه تبدیل کرد
گذار از یکتاپرستی به بتپرستی در کعبه
کعبه در آغاز، بنایی ساده و بیآلایش بود که تنها برای عبادت خدای یگانه ساخته شده بود. اما با گذشت زمان و دور شدن نسلهای بعد از آموزههای ابراهیم (ع)، قبیلههای عرب به تدریج بتهای خود را درون و پیرامون کعبه جای دادند. آنها برای هر پدیدهای مانند باران، سلامت یا پیروزی در جنگ، بتی جداگانه میتراشیدند و برای آن نقش قائل میشدند. به گونهای که شمار بتها در کعبه و اطراف آن به بیش از ۳۶۰ بت میرسید. این تنوع بتها، نشان میدهد که مردم آن دوران چگونه از مسیر اصلی منحرف شده بودند.
| ویژگی | دوران ابراهیم (ع) | عصر جاهلیت |
|---|---|---|
| هدف اصلی بنا | پرستش خدای یکتا | محل نصب بتهای گوناگون |
| نگاه مردم | توحید و یگانگی خدا | شرک و چندگانهپرستی |
| آداب و رسوم | پاکی و یکرنگی | خرافات، قربانی برای بتها و فالگیری |
این تغییرات چه شباهتی به زندگی امروز ما دارد؟
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که در مدرسه، گروهی از دوستان به دلیل علاقه به یک بازیکن فوتبال یا خواننده، همهٔ حرفها و کارهای او را بدون فکر میپذیرند. این رفتار، کمکم آن شخص را در ذهنشان به جایگاهی فراتر از یک انسان معمولی میرساند. درست مانند عربهای جاهلی که بتها را ساخته بودند و سپس برای آنها احترام ویژه قائل میشدند. آنها بتها را نه تنها وسیلهٔ تقرب به خدا، بلکه حتی تصمیمگیرندهٔ سرنوشت خود میدانستند. این مثال ساده نشان میدهد که انسانها در هر دورهای ممکن است به جای توجه به اصول اصلی، به سراغ چیزهایی بروند که ساختهٔ دست خودشان است و آن را بزرگ جلوه دهند.
چالشهای مفهومی در مورد کعبه و بتها
پرسش ۱: چرا عربهای جاهلی با وجود این که اصل کعبه را از ابراهیم (ع) میدانستند، به بتپرستی روی آوردند؟
پاسخ: آنها به تدریج فراموش کردند که کعبه فقط برای خدای یکتا ساخته شده است. هر قبیله برای بزرگنمایی خود، بتی را در کعبه قرار میداد و این کار را یک رقابت قبیلهای میدانستند. همچنین برخی از رهبران قبایل، برای حفظ قدرت خود، مردم را به پرستش بتها تشویق میکردند تا افکارشان را از مسائل اصلی دور نگه دارند.
پرسش ۲: آیا در آن دوران، کسی مخالف بتپرستی بود؟
پاسخ: بله، تعداد کمی از مردم که به آیین ابراهیم (ع) وفادار مانده بودند، به این کار اعتراض داشتند. اما آنها در اقلیت بودند و جرأت مخالفت آشکار با همهٔ قبایل را نداشتند. آنکه بعدها به طور جدی با این بتها مبارزه کرد، حضرت محمد (ص) بود که پس از بعثت، کعبه را از وجود بتها پاک ساخت.
پرسش ۳: آیا بتها فقط در مکه بودند یا در جای دیگر هم وجود داشتند؟
پاسخ: خیر، در بسیاری از شهرهای عربستان مانند یمن، طائف و مدینه نیز بتهای معروفی وجود داشتند. اما کعبه به دلیل جایگاه ویژهای که در میان قبایل داشت، مهمترین مرکز تجمع بتها به شمار میرفت و هر قبیله برای نشان دادن قدرت خود، بت قبیلهاش را به آنجا میفرستاد.
