زباله؛ مهمان ناخواندهی زندگی ما
زبالهها از کجا میآیند و چند دسته هستند؟
هر روز صبح که از خواب بیدار میشویم، تا شب که به رختخواب میرویم، کلی چیز دور میریزیم. پوست میوهی صبحانه، کاغذهای اضافی دفتر مشق، بطری آبی که تمام شده، یا حتی مداد تراشهای کوچک. همهی اینها زباله هستند. زبالهها را میتوان به دو گروه بزرگ تقسیم کرد: زبالههای تر (مانند پوست هندوانه و تفالهی چای) که به سرعت میپوسند و بوی بد میدهند، و زبالههای خشک (مانند پلاستیک، شیشه و کاغذ) که سالها در طبیعت باقی میمانند و به راحتی از بین نمیروند.
خیلی از چیزهایی که ما دور میریزیم، واقعاً زباله نیستند! مثلاً یک جعبهٔ کفش را میتوانیم به جاکتابی تبدیل کنیم یا از بطریهای پلاستیکی برای ساخت گلدان استفاده کنیم. به این کار، بازیافت یا نو کردن زباله میگویند. اگر زبالهها را از همان اول در خانه جدا کنیم، کار برای کسانی که زباله را جمعآوری میکنند، خیلی راحتتر میشود.
| نوع زباله | مثالها | نکتهٔ مهم دربارهٔ آن |
|---|---|---|
| زبالهٔ تر (خیس) | پوست میوه، تهماندهٔ غذا، برگ گلها | زود میپوسد و اگر در سطل دربسته نریزیم، حشره جذب میکند. |
| زبالهٔ خشک | کاغذ، مقوا، شیشه، پلاستیک، قوطی کنسرو | خیلی دیر در طبیعت از بین میروند و برای بازیافت مناسباند. |
| زبالهٔ خطرناک | باتری، لامپهای شکسته، داروهای تاریخگذشته | هرگز نباید با زبالهٔ معمولی مخلوط شوند؛ چون سمی هستند. |
در مدرسه و خانه چه کارهایی میتوانیم بکنیم؟
بیایید یک روز معمولی را تصور کنیم. وقتی در حیاط مدرسه، یک بستهبندی چیپس را روی زمین میاندازیم، این کار نه تنها مدرسه را کثیف میکند، بلکه باران آن را به جوی آب میبرد و بعد به رودخانه یا دریا میرساند. ماهیها و پرندگان ممکن است آن را بخورند و بیمار شوند. اما اگر همین بستهبندی را در سطل مخصوص زبالههای خشک بیندازیم، کار درستی انجام دادهایم.
در خانه هم میتوانیم دو سطل جداگانه داشته باشیم: یکی برای زبالهٔ تر و دیگری برای زبالهٔ خشک. حتی میتوانیم با کمک مامان و بابا، یک سطل کوچک برای باتریهای مصرفشده بگذاریم. یادمان باشد که شیشههای شکسته را حتماً در یک پارچه یا روزنامهٔ کهنه بپیچیم تا وقتی زبالهها را جمع میکنیم، کسی آسیب نبیند. این کارهای به ظاهر کوچک، تأثیر بزرگی بر تمیزی شهر و سلامتی همه دارند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ زباله
پرسش: چرا بعضی زبالهها بوی بد میدهند و بعضی نه؟
پاسخ: زبالههای تر مانند پوست میوه و تفالهی غذا، در اثر گرمای هوا و وجود باکتریها، خیلی زود فاسد میشوند و گازهایی تولید میکنند که بوی ناخوشایندی دارند. زبالههای خشک مثل پلاستیک و شیشه، بو ندارند چون فاسد نمیشوند، اما به خاطر همین خاصیت، سالها در طبیعت باقی میمانند.
پرسش: اگر زبالهها را در یک کیسه بزرگ بریزیم و جلوی خانه بگذاریم، چه اشکالی دارد؟
پاسخ: وقتی همهٔ زبالهها را قاطی میکنیم، کار بازیافت سخت یا غیرممکن میشود. ضمن اینکه ماشینهای جمعآوری زباله، مجبورند همه را به یک جا ببرند و این کار باعث میشود حجم زیادی از زباله در زمینهای اطراف شهر انباشته شود. این کار به خاک و آبهای زیرزمینی آسیب میزند.
پرسش: یک دانشآموز چطور میتواند به کاهش زباله کمک کند؟
پاسخ: اول اینکه تا جایی که میشود، از وسایل یکبارمصرف استفاده نکند (مثلاً به جای لیوان پلاستیکی، از لیوان شخصی خودش استفاده کند). دوم اینکه دفتر مشق را تا آخرین صفحه پر کند و کاغذهای اضافی را برای یادداشتهای روزمره نگه دارد. سوم اینکه در مدرسه، طرح «تفکیک زباله از مبدأ» را جدی بگیرد و به دوستانش هم یادآوری کند.
برای فردا چه کنیم؟
ما با دستهای خودمان زباله درست میکنیم، پس با همان دستها میتوانیم جلوی آسیب به محیط زیست را بگیریم. اگر هرکدام از ما، امروز یک کار کوچک انجام دهیم (مثلاً یک بطری پلاستیکی را در سطل درست بیندازیم یا یک کاغذ باطله را برای نقاشی کردن دوباره استفاده کنیم)، فردا شهر و طبیعت زیباتری خواهیم داشت. به یاد داشته باشیم که زمین، خانهٔ همهٔ ماست و تمیز نگه داشتن آن، وظیفهٔ همه است.