محیط زیست؛ خانهی بزرگ ما
سه بخش اصلی محیط زیست
۱. موجودات زنده: همهی جانداران مانند انسان، حیوانات و گیاهان. این موجودات به دنیا میآیند، رشد میکنند، تولید مثل میکنند و میمیرند. برای مثال درخت سیب حیاط مدرسه، گنجشکهایی که صبح آواز میخوانند و خود شما، همه جزو موجودات زنده هستید.
۲. چیزهای غیرزنده: آنچه جان ندارد ولی در محیط ما وجود دارد، مانند آب، خاک، سنگ، نور خورشید و هوا. این عناصر هرچند زنده نیستند، اما نقش بسیار مهمی در زندگی موجودات زنده دارند. بدون آب و نور خورشید، هیچ گیاهی نمیتواند رشد کند.
۳. ارتباط بین آنها: محیط زیست یک شبکهی به هم پیوسته است. گیاهان با کمک نور خورشید و آب رشد میکنند و غذای حیوانات را فراهم میآورند. حیوانات نیز با تنفس، اکسیژن مصرف میکنند و دیاکسید کربن تولید میکنند که گیاهان از آن استفاده میکنند. این چرخهی زیبا نشان میدهد که همهی اجزای محیط زیست به یکدیگر وابسته هستند.
| ویژگی | موجودات زنده | چیزهای غیرزنده |
|---|---|---|
| نیاز به آب و غذا | بله | خیر |
| تنفس و تبادل گاز | بله | خیر |
| تولید مثل | بله | خیر |
| رشد و تغییر | بله | خیر (فقط شکل ظاهری تغییر میکند) |
| مثال | انسان، گربه، درخت کاج | سنگ، خاک، نور خورشید |
محیط زیست در زندگی روزمره
هر روز صبح که از خواب بیدار میشوید، محیط زیست در اطراف شماست. آبی که برای وضو یا مسواک زدن استفاده میکنید، از محیط زیست گرفته شده است. هوایی که تنفس میکنید، درختان و گیاهان آن را پاکیزه نگه میدارند. وقتی در مدرسه هستید، نور خورشید از پنجره میتابد و به شما انرژی میدهد.
یکی از بهترین کارهایی که میتوانید انجام دهید، کم کردن زباله است. مثلاً به جای استفاده از کیسههای پلاستیکی، از کیف پارچهای برای خرید استفاده کنید. یا بطری آب را دوباره پر کنید تا زبالهی کمتری تولید شود. همچنین میتوانید درخت بکارید یا در حیاط مدرسه یک باغچهی کوچک درست کنید تا با رشد گیاهان، محیط زیست را شادابتر کنید.
پرسش و پاسخهای چالشی
پرسش ۱: چرا میگویند همهی موجودات به هم وابسته هستند؟
زیرا هر موجودی برای زنده ماندن به موجودات دیگر نیاز دارد. مثلاً زنبورها برای ساختن عسل به گلها نیاز دارند و گلها برای گردهافشانی به زنبورها. اگر زنبورها نباشند، گلها کمتر میشوند و اگر گلها نباشند، زنبورها غذایی ندارند. این وابستگی مثل یک زنجیر است که اگر یک حلقهی آن بشکند، کل زنجیر آسیب میبیند.
پرسش ۲: آیا نور خورشید یک منبع پایانناپذیر است؟
خورشید یک منبع بسیار بزرگ انرژی است و برای میلیاردها سال دیگر نور و گرما خواهد داشت. اما آنچه پایانپذیر است، توانایی ما برای استفادهی درست از این انرژی است. اگر درختان را قطع کنیم، سایه و خنکی خود را از دست میدهیم و زمین گرمتر میشود. پس باید از درختان محافظت کنیم تا بتوانیم از نور خورشید به بهترین شکل بهره ببریم.
پرسش ۳: چرا نباید زبالهها را در طبیعت رها کنیم؟
زبالهها به خصوص پلاستیکها صدها سال در طبیعت باقی میمانند. آنها خاک را آلوده میکنند، آب را ناسالم میکنند و به حیوانات آسیب میرسانند. مثلاً یک کیسهی پلاستیکی ممکن است لاکپشتها را به اشتباه بیندازد که آن را غذا تصور کنند و باعث مرگ آنها شود. بنابراین بهتر است زبالهها را در سطلهای مخصوص بریزیم و بازیافت کنیم.
در یک نگاه: محیط زیست فقط یک کلمه نیست؛ خانهی واقعی ماست. همهی ما مسئول نگهداری از آن هستیم. با کارهای سادهای مثل کم کردن مصرف آب، جدا کردن زبالهی تر از خشک، کاشتن گل و گیاه و پرهیز از ریختن زباله در طبیعت، میتوانیم محیط زیست را سالمتر نگه داریم. یادمان باشد که زمین تنها خانهی ماست و باید آن را برای خودمان و نسلهای بعد پاکیزه نگه داریم.
محیط زیستموجودات زندهبازیافتصرفهجویی
