نقشهی ناهمواریها: شناسنامهی زمین با رنگهای گوناگون
رنگها چه رازهایی از زمین را فاش میکنند؟
نقشهی ناهمواریها مانند یک تابلو رنگارنگ است. در این نقشه، هر رنگی برای محدودهی ارتفاعی خاصی در نظر گرفته شده است. معمولاً رنگ سبز به دشتها و جلگهها تعلق دارد، جایی که ارتفاع از سطح دریا کم است و زمین صاف و هموار است. رنگ زرد و قهوهای روشن برای تپهها و کوههای کوتاهتر به کار میرود. هر چه به سمت رنگ قهوهای تیره و سفید برویم، نشاندهندهی کوههای بسیار بلند و سر به فلک کشیده است. آبها نیز با رنگ آبی نشان داده میشوند؛ آبی روشن برای آبهای کمعمق و آبی تیره برای ژرفای دریاها و اقیانوسها.
| رنگ نقشه | ارتفاع تقریبی | نمونهی عارضه |
|---|---|---|
| سبز | کمتر از ۲۰۰ متر | دشت و جلگه (مثل دشت کویر) |
| زرد و قهوهای روشن | از ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ متر | تپهها و کوههای کمارتفاع |
| قهوهای تیره و سفید | بیشتر از ۲۰۰۰ متر | کوهستانهای بلند (مثل رشته کوه البرز) |
نقشهی ناهمواریها در زندگی روزمره
شاید فکر کنید نقشهی ناهمواریها فقط کار جغرافیدانان است، اما این طور نیست! وقتی خانوادهات تصمیم میگیرند برای مسافرت به شمال یا جنوب بروند، اگر به نقشهی ناهمواریهای ایران نگاه کنی، میتوانی حدس بزنی که مسیرتان از میان کوههای بلند میگذرد یا از دشتهای هموار. حتی وقتی در کلاس درس، دربارهی آبوهوای یک شهر صحبت میشود، میدانی که شهرهای کوهستانی معمولاً سردترند و شهرهای کنار دریا هوای معتدلتری دارند؛ چون ارتفاع از سطح دریا در هوای آن منطقه تأثیر میگذارد. همچنین اگر به نقشهی ناهمواریهای استان خودت نگاه کنی، متوجه میشوی که چرا بعضی جاها برای کشاورزی مناسبترند و بعضی جاها پوشیده از جنگل یا مرتع هستند.
فرض کن میخواهی با دوچرخهات به خانهی دوستت بروی. اگر نقشهی ناهمواریهای محلهتان را داشته باشی، میتوانی مسیری را انتخاب کنی که از خیابانهای صافتر عبور کند و از تپههای سربالایی پرهیز کنی. به همین سادگی، نقشهی ناهمواریها به ما کمک میکند تا بهترین و آسانترین راه را پیدا کنیم.
سه پرسش و پاسخ چالشی
پرسش اول: چرا در نقشهی ناهمواریها، اقیانوسها را با رنگ آبی تیره نشان میدهند، در حالی که رودخانهها را آبی روشن؟
پاسخ: چون آب اقیانوسها بسیار عمیق است و گاهی تا چندین کیلومتر پایینتر از سطح دریا ادامه دارد. برای نشان دادن این ژرفا، از رنگ آبی تیره استفاده میکنند. در مقابل، رودخانهها آب کمعمقتری دارند، بنابراین آبی روشن برای آنها به کار میرود.
پرسش دوم: اگر کوهی ۳۰۰۰ متر ارتفاع داشته باشد، در نقشه به چه رنگی دیده میشود؟
پاسخ: چنین کوهی با رنگ قهوهای تیره یا حتی سفید نشان داده میشود، چون ارتفاع آن از ۲۰۰۰ متر بیشتر است. هر چه کوه بلندتر باشد، رنگ آن به سفید نزدیکتر میشود؛ چون قلههای بلند معمولاً پوشیده از برف و یخ هستند.
پرسش سوم: آیا ممکن است در یک نقشه، یک منطقه با دو رنگ مختلف نشان داده شود؟
پاسخ: بله. اگر منطقهای هم دشت داشته باشد و هم تپه، نقشهنویس با استفاده از خطوط منحنینمای فرورفته و برآمده (خطوط تراز) و رنگهای مختلف، این تغییرات را نشان میدهد. مثلاً دامنهی یک کوه از سبز شروع میشود، سپس زرد و در نهایت قهوهای میشود.
نقشهی ناهمواریها با زبان رنگها، داستان زمین را برای ما روایت میکند. با دیدن این نقشه میتوانیم بفهمیم کجاها جای مناسبی برای زندگی، کشاورزی یا حتی گردش هستند. دفعهی بعد که نقشهای دیدی، به رنگهای آن دقت کن؛ شاید بتوانی بدون خواندن نوشتهها، بلندترین قله یا وسیعترین دشت را پیدا کنی. به یاد داشته باش که هر رنگی، پیام خاصی از دل زمین دارد.
