اشکانیان؛ سربازان سوارکار ایران باستان
اشکانیان چگونه به قدرت رسیدند و حکومت خود را ساختند؟
بعد از اینکه سلوکیان (که یونانی بودند) بر ایران حکومت میکردند، یک رهبر پارتی به نام اشک یکم در حدود ۲۴۷ سال پیش از میلاد، قیام کرد و دولت مستقل پارتیان را بنیان نهاد. او سرزمینهای شمال شرقی ایران را آزاد ساخت و به تدریج قلمرو خود را گسترش داد. اشکانیان مانند یک زنجیر انسانی عمل میکردند؛ هرگاه یک بخش از کشور مورد حمله قرار میگرفت، سایر بخشها به یاری آن میشتافتند.
آنها پایتخت خود را بارها جابهجا میکردند تا دشمن نتواند یک جا به آنها ضربه بزند. این کار مثل این است که در یک بازی، جای مهرههای خود را مرتب عوض کنید تا حریف نتواند شما را پیشبینی کند. اشکانیان همچنین راههای ارتباطی مهمی مانند جادهٔ ابریشم را تحت کنترل خود درآوردند و از این راه، تجارت و درآمد خوبی برای کشور به دست آوردند.
اشکانیان چگونه با رومیان میجنگیدند؟
رومیان یکی از قدرتمندترین دشمنان اشکانیان بودند. آنها بارها قصد تصرف سرزمینهای غربی ایران را داشتند، اما اشکانیان با روشی بسیار هوشمندانه با آنها روبرو میشدند. معروفترین شیوهٔ جنگی اشکانیان، تیراندازی با کمان در حال فرار بود. سوارکاران اشکانی وانمود میکردند که عقبنشینی میکنند، اما در همان حال، با چرخش به سمت عقب، تیرهای خود را به سوی دشمن پرتاب میکردند. این کار مثل این است که در یک مسابقهٔ دو، شما بدوید و همزمان به عقب نگاه کنید و توپ را دقیق پرتاب کنید! این روش، رومیان را غافلگیر میکرد و تلفات زیادی به آنها وارد میساخت.
یکی از معروفترین نبردها، نبرد حران بود که در آن، اشکانیان سپاه عظیم روم را شکست دادند و حتی فرماندهٔ رومی را اسیر کردند. این پیروزی مانند این بود که یک تیم کوچک، تیم بزرگ و قدرتمندی را در یک مسابقهٔ فوتبال شکست دهد. اشکانیان همچنین با استفاده از شترهای جنگی و زرههای فلزی، از خود در برابر نیزههای رومیان محافظت میکردند.
سؤالات چالشی برای درک بهتر
پرسش: چرا اشکانیان مانند هخامنشیان یک ارتش بزرگ پیاده نداشتند؟
پاسخ: چون سرزمین اشکانیان بیشتر مناطق کوهستانی و دشتهای وسیع بود که برای اسبسواری بسیار مناسبتر بود تا پیادهروی. همچنین سوارکاران میتوانستند سریعتر حرکت کنند و در کمترین زمان به کمک یکدیگر برسند. این موضوع مثل این است که در یک زمین بزرگ، دوچرخه سواری سریعتر از دویدن است.
پرسش: آیا اشکانیان فقط جنگجو بودند یا کارهای دیگری هم میکردند؟
پاسخ: خیر! آنها به هنر و معماری نیز علاقه داشتند. اشکانیان تندیسهای سنگی زیبایی میساختند و کاخهای باشکوهی بنا میکردند. همچنین آنها به ادبیات و موسیقی اهمیت میدادند و بسیاری از داستانهای ایرانی در دوران آنها نقل میشد.
پرسش: چرا حکومت اشکانیان پس از چند قرن ضعیف شد؟
پاسخ: یکی از دلایل اصلی، درگیریهای داخلی بر سر جانشینی پادشاهان بود. هر کدام از شاهزادگان میخواستند پادشاه شوند و این موضوع باعث تضعیف حکومت مرکزی شد. همچنین جنگهای طولانی با روم، منابع کشور را تحلیل برد. این مانند این است که یک تیم ورزشی به خاطر دعوای اعضایش، نتواند در مسابقه موفق شود.
دستاوردهای مهم اشکانیان:
اشکانیان نزدیک به ۴۷۰ سال بر ایران حکومت کردند. آنها با وجود فشارهای بیرونی، هویت ایرانی را حفظ نمودند و مانع از نفوذ کامل فرهنگ بیگانه شدند. سیستم پستی و ارتباطی آنها بسیار پیشرفته بود و پیامها را در کوتاهترین زمان به گوشه و کنار کشور میرساند. همچنین اشکانیان اولین کسانی بودند که در ایران از ضرب سکه با خط فارسی استفاده گسترده کردند. این سکهها در تجارت بینالمللی کاربرد داشتند و نشان میدادند که ایران یک کشور مقتدر و مستقل است. به عبارت دیگر، اشکانیان مانند یک پل ارتباطی میان تمدنهای شرق و غرب عمل کردند و نقش مهمی در انتقال فرهنگ و دانش به نسلهای بعدی داشتند.
