اوستا: کتاب مقدّس زرتشتیان
اوستا از چند بخش تشکیل شده است؟
اوستا مانند یک کتابخانهٔ بزرگ است که پنج بخش اصلی دارد. مهمترین بخش آن گاتاها نام دارد که سرودههای خود اشو زرتشت، پیامبر زرتشتیان است. این سرودها مانند شعرهایی بلند و پر از اندیشههای عمیق دربارهٔ خدای یکتا، «اهورامزدا»، و نبرد همیشگیِ راستی با دروغ هستند. بخش دیگر یشتها است که در آن از فرشتگان و ایزدان نام برده شده و برای هر کدام سرودی جداگانه وجود دارد. بخش وندیداد بیشتر دربارهٔ قانونها و پاکیهاست، مثل این که چگونه زمین را پاکیزه نگه داریم یا با بیماریها چگونه برخورد کنیم. بخش ویسپرد شامل دعاهایی برای مراسم های مذهبی و خرده اوستا که دعاهای کوتاه روزانهٔ زرتشتیان است. هر کدام از این بخشها مانند یک جعبهٔ پر از گنج، حاوی پیامی برای زندگی بهتر هستند.
| نام بخش | موضوع اصلی | مانند چه چیزی در زندگی ماست؟ |
|---|---|---|
| گاتاها | سرودهای اشو زرتشت دربارهٔ خدا و راستی | مانند دفتر شعر مورد علاقهتان که همیشه آن را میخوانید. |
| یشتها | سرودهای ستایش فرشتگان و ایزدان | مانند وقتی که برای بزرگان و قهرمانان شعر میگویید. |
| وندیداد | قانونهای پاکی و دوری از ناپاکی | مانند مقررات مدرسه برای تمیز نگه داشتن حیاط. |
پیام اوستا در زندگی روزمرّهٔ ما
شاید فکر کنید کتابی که هزاران سال پیش نوشته شده، به کار امروز ما نمیآید، اما اوستا پر از پیامهایی است که هر روز به آن نیاز داریم. مهمترین پیام اوستا در سه جملهٔ کوتاه خلاصه میشود: پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک. یعنی همیشه خوب فکر کنیم، خوب حرف بزنیم و خوب عمل کنیم. مثلاً وقتی در مدرسه به دوستمان کمک میکنیم تا تکلیفش را بفهمد، این همان کردار نیک است. وقتی از غیبت کردن پرهیز میکنیم، گفتار نیک داریم. وقتی به جای نگرانی، به راه حلهای خوب فکر میکنیم، پندار نیک در ما جاری است. همچنین در اوستا تأکید زیادی بر پاکیزگی محیط زیست شده است. زرتشتیان معتقدند که آب، خاک، آتش و باد چهار عنصر مقدّس هستند و نباید آنها را آلوده کنیم. پس وقتی زباله را در سطل میاندازیم یا در مصرف آب صرفهجویی میکنیم، در واقع داریم یک دستور مهم اوستایی را به کار میبندیم.
سه پرسش چالشی دربارهٔ اوستا
پرسش اول: چرا در اوستا این همه از راستی و دروغ گفته شده است؟
در اوستا، راستی («اشا») یعنی نظم و قانون درست جهان و دروغ («دروج») یعنی بینظمی و تباهی. زرتشتیان معتقدند که ما در این دنیا برای یاری رساندن به راستی آفریده شدهایم. مثل این است که در یک بازی گروهی، اگر همه طبق قانون بازی کنند، بازی لذتبخش میشود، اما اگر یکی تقلب کند، همه چیز خراب میشود. ما با انتخاب کارهای درست، به پیروزی راستی کمک میکنیم.
پرسش دوم: آیا اوستا فقط برای زرتشتیان مهم است؟
اوستا برای همهٔ ایرانیان یک گنجینهٔ فرهنگی است. حتی اگر کسی زرتشتی نباشد، میتواند از پیامهای اخلاقی آن استفاده کند. درست مثل این که شما برای خواندن یک کتاب داستان خوب، حتماً نباید در همان منطقهٔ داستان زندگی کنید. اوستا بخشی از هویت و تاریخ کهن ایران زمین است و به ما یادآوری میکند که نیاکان ما هزاران سال پیش به چه ارزشهایی باور داشتند.
پرسش سوم: چطور اوستا بعد از هزاران سال هنوز وجود دارد؟
اوستا در طول تاریخ بارها به صورت سینهبهسینه و سپس نوشته منتقل شده است. زرتشتیان مانند گنجبانانی دلسوز، سرودها و دعاهای اوستا را از پدران خود آموختند و به فرزندانشان یاد دادند. حتی در دوران سختی، وقتی کتابها از بین میرفتند، آنها بخشهایی از اوستا را از حفظ میخواندند تا فراموش نشود. امروز هم اوستا در آتشکدهها خوانده میشود و پژوهشگران روی آن کار میکنند.
اوستا تنها یک کتابِ کهن نیست؛ بلکه راهنمایی برای خوب زندگی کردن است. از این کتابِ بزرگ، سه درس مهم میتوانیم بگیریم: نخست این که همیشه سه اصل پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک را در کارهایمان به کار ببریم. دوم این که به محیط زیست و پاکیزگی طبیعت احترام بگذاریم. سوم این که به تاریخ و فرهنگ ایران زمین افتخار کنیم و بدانیم که پیامهای نیک، هیچگاه کهنه نمیشوند، درست مثل آفتابی که هر روز تازه است.
