آب در گردش: از آسمان تا زمین و دوباره به آسمان
چهار قدم اصلی چرخهٔ آب
چرخهٔ آب مثل یک کارخانهٔ بزرگ بازیافت است که آب را بارها و بارها تصفیه و دوباره استفاده میکند. این چرخه چهار مرحلهٔ مهم دارد که هر کدام نقش ویژهای در این سیستم طبیعی ایفا میکنند.
| فرایند | توضیح ساده | یک مثال روزمره |
|---|---|---|
| تبخیر | آب با گرمای خورشید به بخار تبدیل میشود و به هوا میرود. | وقتی لباس خیس را زیر آفتاب پهن میکنی، آب آن به بخار تبدیل میشود. |
| بارش | بخار آب در آسمان سرد میشود و به صورت قطرات ریز یا برف به زمین برمیگردد. | قطرات باران که روی شیشهٔ پنجره میبینیم، همان بارش است. |
| روانآب | آبی که روی سطح زمین جاری میشود و به رودخانه یا دریاچه میرسد. | آبی که بعد از باران در کوچه جاری میشود و به سمت پایین سرازیر میگردد. |
| نفوذ | آب به درون خاک فرو میرود و در عمق زمین ذخیره میشود. | وقتی روی خاک گلدان آب میریزی، آب به پایین نفوذ میکند تا به ریشهٔ گل برسد. |
چرخهٔ آب در حیاط مدرسه و خانه
شاید باور نکنید ولی شما هر روز با چرخهٔ آب سروکار دارید. وقتی صبح از خواب بیدار میشوید و شیشهٔ حمام بخار کرده است، در واقع دارید تبخیر را میبینید. وقتی باران میبارد و شما چترتان را باز میکنید، بارش را تجربه میکنید. بعد از باران، اگر به حیاط مدرسه نگاه کنید، میبینید که آب در جاهای گود جمع شده یا اینکه جویبارهای کوچکی تشکیل شده است. این همان روانآب است. اما اگر دقت کنید، بعد از چند ساعت، دیگر اثری از آب روی زمین نیست. بخشی از این آب تبخیر شده و بخش دیگری به درون خاک نفوذ کرده است. این چهار مرحله همیشه در طبیعت در حال رخ دادن هستند و آب را از جایی به جای دیگر میبرند.
سؤالهای چالشی برای فکر کردن
چرا در روزهای ابری و خنک، لباسها دیرتر خشک میشوند؟
چون تبخیر به گرما نیاز دارد. در روزهای ابری، گرمای خورشید کمتر به لباس میرسد، بنابراین آب موجود در پارچه دیرتر به بخار تبدیل میشود. در روزهای گرم و آفتابی، تبخیر سریعتر اتفاق میافتد.
چرا بعضی از زمینها بعد از باران، آب را مثل اسفنج نگه میدارند و بعضی نه؟
نفوذ آب به جنس خاک بستگی دارد. خاکهای شنی و نرم، آب را به راحتی از خود عبور میدهند، اما خاکهای رسی سفت، راهی برای عبور آب ندارند و آب روی آنها جاری میشود. در جنگلها به خاطر برگهای پوسیده و خاک نرم، آب بیشتری نفوذ میکند.
آیا آب دریاها و اقیانوسها هم وارد چرخهٔ آب میشوند؟
بله، بخش بزرگی از آبی که تبخیر میشود از دریاها و اقیانوسهاست. خورشید آب شور دریا را بخار میکند و بخار آب که نمک ندارد، به صورت ابر در میآید و بعد به شکل باران یا برف روی زمینهای خشک میبارد و آب شیرین را به ما هدیه میدهد.
چرخهٔ بیپایان
چرخهٔ آب یک گردش همیشگی است که آب را از دریا به آسمان، از آسمان به زمین و از زمین به زیر خاک میبرد. این چرخه نه تنها آب شیرین مورد نیاز ما را تأمین میکند، بلکه باعث سرسبزی زمین، پر شدن رودخانهها و ادامهٔ حیات همهٔ موجودات زنده میشود. پس هر بار که باران میبارد یا روی برف قدم میگذارید، به یاد داشته باشید که دارید یکی از مراحل این چرخهٔ باشکوه را تماشا میکنید.
