حق و تکلیف؛ دو سوی یک رابطه
حق و مسئولیت یعنی چه؟
حق، چیزی است که به ما تعلق دارد و میتوانیم از آن استفاده کنیم. مسئولیت یا وظیفه، کاری است که باید در برابر آن حق انجام دهیم. این دو مانند دو کفهی ترازو هستند: اگر یکی سنگین باشد، دیگری هم باید سنگین باشد.
| موقعیت | حقی که دارم | مسئولیتی که دارم |
|---|---|---|
| خانواده | محبت و خوراک و پوشاک | مرتب کردن اتاقم و کمک در کارهای خانه |
| مدرسه | آموزش دیدن و سؤال پرسیدن | گوش دادن به معلم، انجام دادن تکالیف |
| بازی گروهی | بازی کردن و توپ را گرفتن | رعایت نوبت و قوانین بازی |
در زندگی روزمره چه میگذرد؟
فرض کن صبحانه میخوری. تو حقی داری غذای گرم و سالم داشته باشی. در مقابل، مسئولیت تو این است که به موقع سر سفره بیایی و ظرف خود را بعد از صرف غذا جمع کنی. یا در کلاس، حق داری معلم با احترام با شما صحبت کند. مسئولیت تو هم این است که هنگام تدریس حرف نزنی و به دیگران اجازهٔ شنیدن بدهی. اگر همه فقط به حق خود فکر کنند و وظیفهشان را انجام ندهند، هیچ نظمی در کار نخواهد بود. مثلاً اگر همه فقط حق داشته باشند از کتابخانه کتاب امانت بگیرند ولی کسی کتاب را سر وقت برنگرداند، دیگر کتابی برای بقیه نمیماند.
سؤالهای چالشی
اگر دوستم حق دارد کنارم بنشیند، من چه مسئولیتی دارم؟
پاسخ
مسئولیت تو این است که جای کافی به او بدهی، با او مهربان باشی و اجازه ندهی دیگری او را اذیت کند. حق نشستن او بدون کمک تو کامل نمیشود.
آیا اگر کسی مسئولیتش را انجام ندهد، من هم حق ندارم از حقی برخوردار شوم؟
پاسخ
نه. تو باید همچنان حق خود را مطالبه کنی، ولی بدون انجام دادن مسئولیتت نمیتوانی توقع داشته باشی همه چیز به تو برسد. مثلاً اگر خودت تکالیف را انجام ندهی، حق نمرهٔ خوب نداری.
چرا گاهی بعضیها حقوق دیگران را نمیدهند؟
پاسخ
چون یا وظیفهٔ خود را فراموش کردهاند یا نمیدانند حق و مسئولیت به هم وابسته است. یادآوری کردن آرام و قوانین روشن میتواند کمک کند.
هیچ حقی بدون مسئولیت به دست نمیآید و هیچ مسئولیتی بیآنکه حقی در کار باشد، معنا ندارد. از امروز هرگاه خواستی حقی بگیری، اول بپرس: «من در قبال این حق، چه وظیفهای دارم؟» این قانون ساده، زندگی در خانه، مدرسه و جامعه را زیباتر و عادلانهتر میکند. پس حق دیگران را با انجام وظایفت پاس بدار تا آنها هم حق تو را نگه دارند.
