واژه و جمله مبهم: وقتی معنی در هاله‌ای از ابهام است
چرا بعضی کلمات و جملات مبهم می‌شوند؟
واژهٔ مبهم یعنی کلمه‌ای که معنیِ روشن و یکتایی ندارد. مثلاً وقتی دوستتان می‌گوید «کتاب را بیاور»، نمی‌دانید کدام کتاب را می‌گوید. یا اگر معلم بگوید «فردا کار داریم»، آیا منظور آزمون است یا تکلیف گروهی؟ جملهٔ مبهم هم به جمله‌ای می‌گویند که بشود آن را به دو شکل فهمید. برای نمونه: «زهرا به سارا گفت که تو خیلی خوب هستی.» کی خوب است؟ زهرا یا سارا؟
| نوع ابهام | مثال روزمره | چرا مبهم است؟ |
|---|---|---|
| واژهٔ مبهم | «صبحانهٔ سبک» | سبک یعنی کم‌حجم یا کم‌چرب یا سریع؟ |
| جملهٔ مبهم | «بچه‌ها را در حیاط دیدم که نقاشی می‌کشیدند.» | کی نقاشی می‌کشید؟ بچه‌ها یا من؟ |
در زندگی روزمرهٔ دانش‌آموزی کجا با ابهام روبرو می‌شویم؟
فرض کنید مدیر مدرسه اعلام کند: «فردا زنگ تفریح کوتاه‌تر است.» کوتاه‌تر از چه؟ از دیروز یا از همیشه؟ یا در دفتر تکالیف معلم بنویسد: «درس‌ها را خوب بخوانید.» یعنی همهٔ درس‌ها را کامل حفظ کنید یا فقط مرور کنید؟ این ابهام می‌تواند باعث سردرگمی و حتی نمرهٔ کم شود. همچنین در بازی گروهی وقتی می‌گویند «توپ را به سمت دروازه بزن»، معلوم نیست با چه قدرتی یا از کجا. برای رفع ابهام، بهتر است همیشه بپرسید: «دقیقاً منظورت چیست؟» یا جمله را کامل‌تر کنید. مثلاً به جای «فردا زود بیا» بگویید «فردا ساعت هفت و بیست دقیقه جلوی در مدرسه باش.»
پرسش و پاسخ برای رفع ابهام
پاسخ: نه، گاهی شاعران و نویسندگان عمداً از جملهٔ مبهم استفاده می‌کنند تا خواننده چند جور فکر کند. اما در دستورهای مدرسه یا خواستهٔ پدر و مادر، ابهام باعث اشتباه می‌شود.
پاسخ: جمله را به دو نفر متفاوت بگویید. اگر هرکدام معنای جداگانه‌ای فهمیدند، آن جمله مبهم است. مثلاً «علی به احمد گفت که پولش را گم کرده»: پول کی گم شده، علی یا احمد؟
پاسخ: در ریاضی که دستورهای دقیق لازم دارد؛ مثلاً «عدد را بر سه تقسیم کن» (کدام عدد؟) و در علوم وقتی می‌گویند «مواد را کمی گرم کن» (کمی یعنی چند درجه؟)
