چگونه ارزش چیزها را می‌سنجیم؟
با کمک «معیار ارزش‌گذاری» می‌توانیم بفهمیم کدام چیز برای ما مهم‌تر است.
چکیده: گاهی باید بین چند چیز یکی را انتخاب کنیم. برای این کار به یک «ملاک» یا «ترازو» نیاز داریم. در این مقاله با سه مفهوم کاربردی آشنا می‌شوید: سودمندی، کمیابی و احساس خوب. یاد می‌گیریم چطور ارزش یک هدیه، یک بازی یا یک دوست را بسنجیم.
سه ترازوی ساده برای سنجش ارزش
همهٔ ما در زندگی روزمره از «معیار ارزش‌گذاری» استفاده می‌کنیم، بدون اینکه اسمش را بدانیم. مثلاً وقتی می‌خواهید ببینید کدام خوراکی را برای میان‌وعده بردارید، ناخودآگاه سه ترازو به کار می‌گیرید:
| نام معیار | معنی ساده | مثال برای دانش‌آموز |
|---|---|---|
| سودمندی | چقدر به کارم می‌آید؟ | خودکاری که بنویسد، ارزشش از خودکار خشک بیشتر است. |
| کمیابی | پیدا کردنش سخت است؟ | تمبر یادبود کمیاب، ارزش بیشتری از یک تمبر معمولی دارد. |
| احساس خوب | چقدر مرا خوشحال می‌کند؟ | نقاشی که خودتان کشیده‌اید، چون دوستش دارید، برایتان ارزش دارد. |
یک مثال روزمره: انتخاب هدیهٔ تولد
فرض کنید برای تولد یکی از دوستانتان باید هدیه بخرید. اگر ارزش هدیه را فقط با یک معیار بسنجید، شاید اشتباه کنید. مثلاً یک دفتر ۵۰ صفحه‌ای خیلی سودمند است، اما دوستتان به دفتر نیاز ندارد. یک خودکار طلایی خیلی کمیاب است، اما اگر خطش خوب نیست، بی‌فایده است. بهترین هدیه کسی است که هر سه معیار را با هم داشته باشد: هم به‌درد بخورد (سودمندی)، هم پیدا کردنش آسان نباشد (کمیابی) و هم صاحبش را خوشحال کند (احساس خوب). به همین دلیل، گاهی یک لیوان ساده که رویش عکس یادگاری دارد، برای دوستتان ارزشمندتر از یک مداد گران‌قیمت است.
چند پرسش و پاسخ چالشی
پرسش: آیا یک سنگ معمولی می‌تواند ارزش داشته باشد؟
پاسخ: بله! اگر آن سنگ را از یک سفر به یادماندنی یا از دست یک دوست گرفته باشید، برایتان «ارزش احساسی» پیدا می‌کند. در اینجا معیار «احساس خوب» از «سودمندی» مهم‌تر می‌شود.
پاسخ: بله! اگر آن سنگ را از یک سفر به یادماندنی یا از دست یک دوست گرفته باشید، برایتان «ارزش احساسی» پیدا می‌کند. در اینجا معیار «احساس خوب» از «سودمندی» مهم‌تر می‌شود.
پرسش: چرا گاهی یک وسیلهٔ کهنه باارزش‌تر از نوع نو آن است؟
پاسخ: چون ارزش فقط به «نو بودن» نیست. مثلاً دوچرخه‌ای که پدرتان کودکی با آن راه رفتن یاد گرفته، برای خانواده‌تان کمیاب و پر از خاطره است. پس معیار «کمیابی» و «احساس خوب» روی آن سایه می‌اندازد.
پاسخ: چون ارزش فقط به «نو بودن» نیست. مثلاً دوچرخه‌ای که پدرتان کودکی با آن راه رفتن یاد گرفته، برای خانواده‌تان کمیاب و پر از خاطره است. پس معیار «کمیابی» و «احساس خوب» روی آن سایه می‌اندازد.
پرسش: آیا همیشه گران‌ترین چیز، باارزش‌ترین چیز است؟
پاسخ: نه. یک پاک‌کن ۵۰۰ تومانی که خطاهای مشق شما را پاک می‌کند، سودمندتر از یک جا خودکاری تزیینی ۵۰ هزار تومانی است که فقط گردوغبار می‌گیرد. ارزش واقعی به نیاز و احساس شما بستگی دارد.
پاسخ: نه. یک پاک‌کن ۵۰۰ تومانی که خطاهای مشق شما را پاک می‌کند، سودمندتر از یک جا خودکاری تزیینی ۵۰ هزار تومانی است که فقط گردوغبار می‌گیرد. ارزش واقعی به نیاز و احساس شما بستگی دارد.
نکتهٔ پایانی: معیار ارزش‌گذاری مثل عینکی است که به چشم می‌زنیم تا دنیا را بهتر ببینیم. هر آدمی ممکن است عینک متفاوتی داشته باشد. گاهی برای یکی «ارزش» یعنی چیزهایی که به کار می‌آیند، برای دیگری چیزهایی که نایاب هستند، و برای دیگری چیزهایی که خاطره می‌سازند. مهم این است که بدانیم هیچ «معیار درست مطلق» وجود ندارد. ما با توجه به موقعیت، احساس و نیازمان تصمیم می‌گیریم. پس دفعهٔ بعد که خواستید چیزی را ارزش‌گذاری کنید، از سه ترازوی «سودمندی، کمیابی و احساس خوب» کمک بگیرید.
