مرتبسازی دادهها: سامان دادن به اطلاعات
سه روش اصلی برای مرتبسازی اطلاعات
وقتی میخواهیم دادهها را دستهبندی کنیم، معمولاً از سه معیار استفاده میکنیم. اول تعداد؛ یعنی میشماریم هر چیزی چند بار دیده میشود. دوم درصد که نشان میدهد از هر ۱۰۰ تا چند تا مربوط به یک دسته است. سوم میزان تکرار که خیلی به تعداد شبیه است، اما بیشتر روی «چند بار اتفاق افتادن» تمرکز دارد. بیایید با یک مثال ساده پیش برویم.
| معیار مرتبسازی | معنی ساده | مثال در کلاس درس |
|---|---|---|
| تعداد | شمارش سادهٔ اعضا | از ۲۸ دانشآموز، ۱۵ نفر به فوتبال علاقه دارند. |
| درصد | تعداد از هر ۱۰۰ | ۱۵ نفر از ۲۸ یعنی حدود ۵۴ درصد. |
| میزان تکرار | چندبار یک رویداد پیش میآید | در هفتهٔ گذشته، ۳ بار زنگ ورزش دیر به صدا درآمد. |
کاربرد در زندگی روزمرهٔ دانشآموزی
فرض کنید میخواهید بدانید در میان خوراکیهای کیفتان، کدام یک بیشترین تعداد را دارد. اگر ۴ عدد بیسکویت، ۲ عدد سیب و ۶ عدد خرما دارید، با مرتبسازی بر اساس تعداد متوجه میشوید خرما بیشترین و سیب کمترین را دارد. یا در بازی گروهی، اگر بخواهید ببینید کدام بازیکن بیشتر گل زده، میزان تکرار گلهای او را میشمارید. حتی در نمرههای امتحان، وقتی معلم میگوید «۸۰ درصد کلاس نمرهٔ خوب گرفتند» یعنی از هر ۱۰۰ دانشآموز، ۸۰ نفر نمرهٔ بالای ۱۷ آوردهاند. این روش به شما کمک میکند بدون شمردن دوباره و سهباره، سریع نتیجه بگیرید.
چند پرسش و پاسخ چالشی
پاسخ: چون تعداد به تنهایی برای مقایسهٔ دو گروه با اندازهٔ متفاوت کافی نیست. مثلاً اگر کلاس الف ۱۰ نفر و کلاس ب ۳۰ نفر داشته باشند و در هر دو ۵ نفر عاشق نقاشی باشند، تعداد یکسان است اما درصد در کلاس الف (۵۰ درصد) خیلی بیشتر از کلاس ب (حدود ۱۷ درصد) است.
پاسخ: خیر، گاهی میزان تکرار به یک دورهٔ زمانی اشاره دارد. مثلاً «تعداد دفعاتی که هفتهٔ گذشته باران بارید» با «تعداد کل روزهای بارانی سال» فرق دارد. در هر دو مورد شما دارید تکرار را میشمارید، اما بازهٔ زمانی متفاوت است.
پاسخ: اگر همهٔ گروهها هماندازه هستند، تعداد و میزان تکرار خیلی خوب جواب میدهد. اما اگر میخواهید نسبت را بفهمید، حتماً از درصد استفاده کنید. برای تصمیمگیری، همیشه بپرسید: «آیا اندازهٔ گروهها یکسان است؟» اگر نه، سراغ درصد بروید.
مرتبسازی دادهها با سه ابزار «تعداد»، «درصد» و «میزان تکرار» کار سادهای است. تعداد میگوید هر چیزی چند تا هست. درصد نشان میدهد از هر ۱۰۰ واحد، چند واحد به یک دسته تعلق دارد. میزان تکرار هم تعداد اتفاقها را در یک بازه میسنجد. با تمرین روی کارهای روزانه مثل شمردن کتابهای مطالعهشده در ماه یا درصد پاسخهای درست آزمون، میتوانید به یک خبرهٔ مرتبسازی داده تبدیل شوید.
