مشاهدهٔ رفتار؛ دریچهای به شناخت انسانها
مشاهده یعنی با چشم و گوش خود رفتار دیگران را در جایهای واقعی ببینی. در این مقاله میخوانی چطور با مشاهدهٔ همکلاسیها در زنگ تفریح یا خریداران در نانوایی، اطلاعات جالبی جمعآوری کنی. سه کلیدواژهٔ مهم: رفتار طبیعی، ثبت دقیق و بدون دخالت.
چند جور مشاهده داریم؟
گاهی دانشمندان رفتاری دوست دارند افراد را در حال عادی خود ببینند. به این کار «مشاهده در محیط طبیعی» میگویند. مثلاً اگر بخواهی بدانی بچهها در زمین بازی چه بازیهایی انتخاب میکنند، بهتر است در گوشهای بایستی و فقط نگاه کنی، نه اینکه بگویی «بیایید فوتبال بازی کنیم»! گاهی هم مشاهده در یک موقعیت از پیشطراحیشده انجام میشود. فرض کن معلم میخواهد بداند هنگام کار گروهی چه کسی پیشنهادهای تازه میدهد. او یک فعالیت مشخص تعریف میکند و بدون اینکه در کار گروه دخالت کند، یادداشت برمیدارد.
| نوع مشاهده | ویژگی مهم | مثال دانشآموزی |
|---|---|---|
| مشاهده در محیط طبیعی | افراد عادی رفتار میکنند | نگاه کردن به صف ناهار مدرسه بدون دخالت |
| مشاهده در موقعیت طراحیشده | همه یک کار مشخص میکنند | معلم از گروه میخواهد یک پوستر بکشد و نحوهٔ همکاری را ثبت میکند |
یک مثال روزمره: خرید از نانوایی
فرض کن میخواهی بدانی مردم هنگام خرید نان چطور صف میایستند. به جای پرسیدن، بهتر است خودت بروی و نگاه کنی. در گوشهٔ نانوایی بایست و یادداشت بردار: چند نفر جلوتر از تو هستند؟ آیا کسی جلو میزند؟ چه کسی احوالپرسی میکند؟ این همان مشاهدهٔ رفتار در موقعیت واقعی است. حتی میتوانی در زنگ هنر، رفتار همکلاسیها را هنگام قرض گرفتن پاککن ببینی. چه کسی مؤدبانه اجازه میگیرد؟ چه کسی بدون اجازه برمیدارد؟ با این کار اطلاعات واقعی به دست میآوری، نه حرفهای شنیدهشده.
سه پرسش چالشی برای تو
پاسخ: نه، اگر بپرسی دیگر «مشاهده» نیست، تبدیل به «مصاحبه» میشود. در مشاهدهٔ رفتار، فقط نگاه میکنی و ثبت میکنی، بدون سؤال پرسیدن.
پاسخ: بهتر است از قبل زمان کوتاهی انتخاب کنی، مثلاً ۱۰ دقیقه. همچنین از یک برگهٔ ساده برای علامت زدن استفاده کن (مثلاً هر بار که دیدی کسی به دیگری کمک کرد، یک خط بکش).
پاسخ: نه. بعضی رفتارها خصوصی هستند (مثلاً وقتی کسی تنها توی اتاقش گریه میکند) یا دیدنشان کار درستی نیست. در مدرسه و مکان عمومی رفتارهای قابل مشاهده را بررسی کن.
مشاهدهٔ رفتار یعنی چشم و گوشت را باز کنی، بدون اینکه در کار دیگران دست بزنی. با این کار میفهمی مردم واقعاً چطور رفتار میکنند، نه اینکه دیگران دربارهٔ آنها چه میگویند. میتوانی برای پروژهٔ علوم، سفر علمی یا حتی مسابقهٔ کتابخوانی از این روش استفاده کنی. کافی است یک دفترچه بردار، در جای درست بایستی و فقط «ببینی». هرچه بیشتر تمرین کنی، جزئیات بیشتری میبینی و یاد میگیری که دانشمندان کوچکی در مدرسه باشی.
