احساس در تصمیمگیری: وقتی دلمان راهی جدا از عقل میرود
دو حالت درونی هنگام انتخاب و از دست دادن
وقتی میخواهیم بین دو چیز یکی را برگزینیم، دلمان (احساسات) خیلی سریع به ما میگوید چه کاری بکنیم. گاهی این پیام درست است و گاهی اشتباه. از سوی دیگر، وقتی چیزی را که خیلی دوست داریم از دست میدهیم، حالت درونیمان آشفته میشود و ممکن است تصمیمهای عجولانه بگیریم. در ادامه به دو زیرموضوع مهم میپردازیم:
| نوع تصمیم | حالت درونی | نتیجهٔ معمول |
|---|---|---|
| تصمیم آرام و اندیشیده | احساس خنثی یا کمی مثبت | انتخابی که کمتر پشیمانی دارد |
| تصمیم احساسی (خشم یا ترس) | ضربان قلب بالا، فشردگی در قفسهٔ سینه | گاهی پشیمانی و گاهی خوشحالی زودگذر |
مثالهای روزمره در مدرسه و خانه
فرض کن صبح از خواب بیدار میشوی و باید بین «زود بیدار شدن» یا «ده دقیقه بیشتر خوابیدن» یکی را انتخاب کنی. اگر احساس خستگی برنده شود، دیرت میشود و هنگام رسیدن به مدرسه، هم معلم ناراحت میشود هم خودت کلافه میشوی. یا مثلاً وقتی دوستت بدون اجازه پاککن رنگی تو را برداشته، حالت درونیات خشمگین میشود. اگر همان لحظه فریاد بزنی یا او را هل دهی، شاید پشیمان شوی. اما اگر چند نفس عمیق بکشی و بعد آرام با او حرف بزنی، پاککن را پس میگیری و دوستیتان هم حفظ میشود. از دست دادن خواسته هم همین طور است: مثلاً اگر در مسابقهٔ نقاشی برنده نشوی، ناراحتی میتواند باعث شود دفعهٔ بعد اصلاً شرکت نکنی. اما اگر بدانی این ناراحتی گذراست، با انگیزهٔ بیشتری تمرین میکنی.
پرسش و پاسخهای چالشی
پرسش: آیا همیشه باید به احساساتمان بیاعتماد باشیم؟
پاسخ: نه. احساسات مانند چراغ خطر ماشین هستند. گاهی به ما هشدار میدهند که خطری نزدیک است (مثلاً ترس از دست زدن به کتری داغ). اما گاهی اغراق میکنند (مثلاً ترس از جواب دادن پای تخته). باید احساس را بشنویم، بعد با آرامش فکر کنیم.
پرسش: وقتی خواستهام را از دست میدهم، چطور تصمیم بهتری بگیرم؟
پاسخ: نخست بپذیر که ناراحت هستی. بعد از خودت بپرس: یک هفتهٔ دیگر برای این موضوع چه احساسی خواهم داشت؟ معمولاً میبینی که ناراحتی کمرنگ میشود و میتوانی عاقلانه تصمیم بگیری.
پرسش: چرا گاهی با اینکه میدانیم کار اشتباه است، باز هم آن را انجام میدهیم؟
پاسخ: چون احساس لذت یا رهایی فوری، صدای بلندتری نسبت به عقل دارد. مثلاً میدانی نباید تا دیروقت بازی کنی، اما لذت بازی لحظهای تو را فریب میدهد. برای مقابله، میتوانی از یک ترفند استفاده کنی: تا «۱۰ بشمار» بعد تصمیم بگیر.
نکتهٔ پایانی: هر احساسی پیامی دارد، اما تو رئیس احساسات خودت هستی، نه بردهٔ آنها. وقتی بین دو انتخاب گیر کردهای یا چیزی را از دست دادهای، ابتدا سه نفس عمیق بکش. بعد از خود بپرس: حال درون من چه رنگی دارد؟ اگر رنگش تیره و تند است، کمی صبر کن تا آرامتر شوی. آن وقت تصمیم نهایی را بگیر. این تمرین ساده، کمک میکند هم خواستههایت را بهتر به دست بیاوری و هم کمتر پشیمان شوی.
