نام نیکو گر بماند ز آدمی
ثروت رفتنی است، آبرو ماندنی
سعدی در بیت معروف خود میگوید: «نام نیکو گر بماند ز آدمی / به که باشد که عمارت نکند». یعنی اگر از انسان فقط یک نام خوب باقی بماند، بهتر از آن است که کلی ثروت و مال جمع کند بدون اینکه کار مفیدی انجام دهد. شاید این سؤال برایتان پیش بیاید که مگر داشتن پول و وسیلهٔ خوب چه اشکالی دارد؟ هیچ اشکالی ندارد؛ اما مشکل آن جاست که پول خرج میشود، خانه خراب میشود، گوشی موبایل کهنه میگردد، ولی نام نیک هرگز از بین نمیرود.
بیایید با یک مثال ساده مقایسه کنیم:
| نام نیک | مال و ثروت |
|---|---|
| همیشه با شما میماند و کهنه نمیشود | تموم میشود یا خراب میگردد |
| باعث میشود دیگران به شما اعتماد کنند | گاهی باعث حسادت و دوستیهای نادرست میشود |
| حتی پس از مرگ هم از شما یاد میشود | پس از مرگتان برای دیگران میماند نه برای شما |
در مدرسه و خانه چگونه نام نیک به دست آوریم؟
برای به دست آوردن نام نیک نیازی نیست حتماً پولدار باشیم یا کارهای بزرگ انجام دهیم. همین کارهای کوچک روزمره ما را نزد دیگران عزیز میکند. فرض کنید در کلاس درس، همیشه به دوستانتان کمک میکنید. مثلاً اگر کسی دفترش را جا گذاشته، با او شریک شوید. یا در خانه، بیآنکه کسی بگوید، سطل زباله را خالی کنید. این کارها در ذهن دیگران ثبت میشود و کمکم همه میگویند: «فلانی آدم خوبی است، به او میشود اعتماد کرد.»
یا فرض کنید در حیاط مدرسه، توپی را میبینید که مال کسی نیست. اگر آن را به دفتر مدرسه ببرید تا صاحبش پیدا شود، شاید کسی متوجه نشود، اما یک نام نیک در دل خود ساختهاید. برعکس، اگر وسیلهٔ کسی را بیاجازه بردارید، یک «نام بد» از خود به جای میگذارید که خیلی زود همه جا پخش میشود. سعدی میگوید ساختن یک عمارت زیبا با پول زیاد کار آسانی نیست، ولی از آن هم دشوارتر، ساختن یک نام پاک است که سالها در خاطرهها بماند.
سه پرسش چالشی برای فکر کردن
پاسخ: نه، هرگز. فرض کنید در محلهٔ شما کسی بسیار پولدار است ولی با همسایهها بدرفتاری میکند و سر بچهها داد میزند. همه از او بدشان میآید و پشت سرش چیزهای بد میگویند. هیچ کس به خاطر پولش واقعاً به او احترام نمیگذارد. پول ممکن است ترس یا حسادت بیاورد، ولی محبت و احترام واقعی را فقط نام نیک میآورد.
پاسخ: لزوماً نه. آدمها میتوانند اشتباه کنند و بعد جبران کنند. مثلاً فرض کنید دانشآموزی دروغ گفته و تقلب کرده. اگر راستگویی کند و دیگر تکرار نکند و عذرخواهی صادقانه داشته باشد، کمکم دوباره اعتماد دیگران را به دست میآورد. مهم این است که از اشتباه خود پشیمان شود و درستکار شود. سعدی میگوید همیشه راه بازگشت به راه نیکی وجود دارد.
پاسخ: بله، دقیقاً همین طور است. سلام کردن با لبخند، گوش دادن به حرف دوست وقتی ناراحت است، کمک به مادر در آشپزخانه، یا مراقبت از وسایل مدرسه. هیچ کاری خیلی کوچک نیست. همان طور که قطرهها یک دریا را میسازند، کارهای خوب کوچک هم یک نام بزرگ و نیک میسازند. مردم از همین کارها به یاد شما میافتند.
