لحن خواندن جمله؛ راز جذابیت حرف زدن
لحن چیست و چند نوع اصلی دارد؟
لحن یعنی بالا و پایین رفتن صدا هنگام حرف زدن یا خواندن جمله. درست مثل وقتی که آهنگ یک قطعه موسیقی عوض میشود. اگر جمله را با لحن مناسب نخوانیم، ممکن است شنونده منظور ما را اشتباه بفهمد. چهار نوع لحن اصلی در زبان فارسی وجود دارد که هر کدام کاربرد ویژهای دارد:
| نوع لحن | تغییر آهنگ | مثال روزمره |
|---|---|---|
| خبری | صدا در پایان جمله پایین میآید | «فردا امتحان ریاضی داریم.» |
| پرسشی | صدا در پایان جمله بالا میرود | «تکلیف ریاضی را نوشتی؟» |
| درخواستی | صدا ملایم و معمولاً در پایان کمی پایین میآید | «لطفاً مدادت را به من قرض بده.» |
| عاطفی | بسته به احساس (شادی، ناراحتی، تعجب) تغییر میکند | «چه روز قشنگی!» (با شادی) |
با مثالهای واقعی از کلاس و خانه فرق لحنها را ببین
فرض کن در حیاط مدرسه دوستت را میبینی. اگر بگویی «توپ را بده» با لحن تند و بدون مهر، شاید دوستت ناراحت شود. اما اگر بگویی «توپ را بده؟» با لحن پرسشی و مهربان، مثل این است که از او خواهش میکنی. در خانه هم وقتی مادرت میگوید «اتاقت را مرتب کن» با لحن محکم، یعنی یک دستور؛ ولی اگر با لحن نرم و درخواستی بگوید «اتاقت را مرتب کن لطفاً»، آن وقت احساس آرامش میکنی. لحن عاطفی را هم در جشن تولد دوستت شنیدهای: وقتی کیک را میبینی و میگویی «وای چه کیک بزرگ و قشنگی!» صدایت بالا میرود و شادی در آن موج میزند.
گاهی یک جمله با دو لحن متفاوت، دو معنی کاملاً فرق میدهد. مثلاً «برادرت آمد» با لحن خبری یعنی فقط یک خبر؛ اما با لحن تعجبی یعنی «وا راستی؟ برادرت آمد؟» این قدرت لحن است!
سه پرسش چالشی دربارهٔ لحن خواندن
پرسش یک: اگر جملهای را که باید با لحن پرسشی بخوانیم با لحن خبری بخوانیم چه میشود؟
پاسخ: شنونده فکر میکند داری خبر میدهی نه سؤال میپرسی. مثلاً «امتحان تمام شد؟» را اگر با لحن خبری بگویی «امتحان تمام شد.»، دوستت هیچ وقت جواب «بله» یا «نه» نمیدهد، چون متوجه نمیشود که از او سؤال کردهای.
پرسش دو: چرا بعضی از بچهها هنگام خواندن شعر در کلاس، صدای یکنواختی دارند؟
پاسخ: چون به لحن توجه نمیکنند. شعر پر از احساس است؛ جای شادی باید صدایتان کمی بالا برود، جای ناراحتی پایین بیاید. اگر یکنواخت بخوانی، شعر خشک و بیجان میشود. مثل این میماند که تمام نتهای یک آهنگ را یکی بخوانی.
پرسش سه: آیا گریه یا خنده در حرف زدن هم جزو لحن است؟
پاسخ: بله. گریه یا خنده آهنگ صدا را کاملاً عوض میکند. مثلاً وقتی دوستت با گریه میگوید «اسباببازیام گم شد»، لحن عاطفی غمگین دارد. وقتی با خنده میگوید «برنده شدم!»، لحن عاطفی شاد دارد. این هم نوعی لحن خواندن جمله است بدون اینکه حتی کلمهٔ «غمگین» یا «خوشحال» را بگویی.
مرور سریع
برای اینکه حرف زدن و خواندنمان دلنشین و مفهوم باشد، باید به لحن جمله دقت کنیم. جملهٔ خبری با صدای ثابت و پایینآمدن در پایان، جملهٔ پرسشی با صدای بالا رفتن در پایان، جملهٔ درخواستی با صدای ملایم و جملهٔ عاطفی با توجه به حس درونی خوانده میشوند. در گفتوگوهای روزمره از سلام کردن تا خداحافظی، از سؤال پرسیدن تا خواهش کردن، لحن درست کمک میکند دیگران منظور ما را سریع و درست بفهمند. دفعه بعد که در کلاس درس جمله میخوانی یا با دوستت حرف میزنی، به آهنگ صدایت توجه کن و ببین با تغییر کوچکی در لحن چه فرق بزرگی ایجاد میشود.