نامیافت: نامیده شد، خوانده شد
در این مقاله میخوانی که چگونه با دو عبارت «نامیده شد» و «خوانده شد» به کسی یک نام تازه یا یک ویژگی بدهیم. با کلیدواژههای «نامیدن»، «خواندن» و «نامیافت» آشنا میشوی و یاد میگیری در داستانها، گزارش مدرسه و گفتوگوهای روزمره از آنها درست استفاده کنی.
دو راه برای نامیدن: نامیده شد و خوانده شد
در فارسی، گاهی میخواهیم بگوییم دیگران برای کسی چه نامی یا چه عنوانی انتخاب کردهاند. برای این کار بیشتر از دو فعل «نامیده شد» و «خوانده شد» استفاده میکنیم. هر دوی آنها یعنی «به او یک نام یا صفت گفتند»، اما در بعضی جملهها یکی بهتر از دیگری به کار میرود.
نامیده شد بیشتر برای نامهای اصلی و رسمی به کار میرود. مثلاً «آن پسر نامیده شد». وقتی میگوییم «او را نامیده شد» یعنی اسم واقعیاش یا لقبی که برای همیشه ماندگار شده را برایش انتخاب کردهاند.
خوانده شد کمی عمومیتر است و میتواند نشاندهنده یک نقش یا شغل یا صفت موقتی باشد. مثلاً «او در مسابقه خوانده شد». یعنی هم اسم و هم لقب و هم صفت.
| فعل | معنی ساده | مثال برای دانشآموز |
|---|---|---|
| نامیده شد | به او یک نام (معمولاً رسمی یا همیشگی) گفتند | این ورزشکار نامیده شد «پهلوان کوچک». |
| خوانده شد | به او یک نام، لقب یا صفت گفتند (میتواند موقتی باشد) | او در کلاس نقاشی خوانده شد «خلاقترین دانشآموز». |
هر روز کجا این دو کلمه را میبینیم؟
در زندگی مدرسه و خانه، بارها جملههایی شبیه این را شنیدهای: «در جشننامهنویسی، او نامیده شد مهربانترین همکلاسی» یا «در دفتر مشق، این گروه خوانده شد گروه کاشفان». فرض کن در اردوی مدرسه یک تیم والیبال دارید. مربی بگوید: «تیم شما خوانده شد آهوهای تندرو». یا در یک مسابقهٔ کتابخوانی، معلم بگوید: «راضیه نامیده شد کتابخوان ماهر کلاس».
حتی در داستانهایی که میخوانی هم این عبارتها را میبینی. مثلاً: «روزی روزگاری پسری بود که او را خوانده شد شیردل». یا «آن دختر نامیده شد نگین شهر». وقتی یک تیم علمی در مدرسه تشکیل میدهید و برای خود اسم انتخاب میکنید، دربارهٔ رئیس گروه میگویید: «او خوانده شد فرماندهٔ آزمایشگاه». همهٔ اینها نشان میدهد که نامیده شد و خوانده شد در کارهای گروهی، بازیها و حتی دفتر خاطرات روزانه استفاده میشوند.
گاهی میتوانی به جای تکرار «نامیده شد»، از «خوانده شد» استفاده کنی تا جمله روانتر شود. اما هر دو درست هستند و فرق اصلی در رسمی بودن «نامیده شد» و عمومیتر بودن «خوانده شد» است.
سه پرسش چالشی برای ذهن کنجکاوت
پاسخ: نه، در بیشتر جملههای فارسی وقتی میگوییم «او نامیده شد»، فاعل مهم نیست. مهم این است که خودش آن نام را پیدا کرده. مثل «آن کتابخوان نامیده شد ستارهٔ کتابخانه»: مهم نیست چه کسی این اسم را گذاشت.
بله، گاهی به یک ساختمان یا خیابان هم یک نام میدهند. مثلاً «این کوچه خوانده شد کوچهٔ مهتاب» یا «این قطار نامیده شد تندرؤ سرزمین ما». پس فقط برای آدمها نیست، برای هر چیز نامداری هم میآید.
بله، میگوییم ولی در جمله یادآوری میکنیم که اشتباه بوده. مثل «او را به اشتباه خوانده شد دیرآمد، در حالی که زودتر از همه رسیده بود». این فعل فقط خبر میدهد، نه تأیید میکند که اسم خوب است یا بد.
«نامیده شد» و «خوانده شد» هر دو یعنی «به کسی یا چیزی یک نام یا صفت جدید گفتند». «نامیده شد» رسمیتر و «خوانده شد» عمومیتر است. در جملهنویسی برای نوشتن گزارش کلاسی، تعریف از دوستت، یا ساختن یک داستان کوتاه میتوانی از آنها استفاده کنی. پس هر بار که خواستی نقش تازهای برای خودت یا دیگران بسازی، یکی از این دو عبارت را به کار ببر.
