کتاب «فیه ما فیه»: حرفهای نثر مولوی برای فهم زندگی
«فیه ما فیه» یعنی چه و چرا مولوی آن را نوشت؟
نام «فیه ما فیه» یعنی «در آن است آنچه در آن است». شاید این اسم کمی عجیب به نظر برسد، اما مولوی میخواست بگوید: در این کتاب هر چیزی که برای زندگی بهتر نیاز دارید، پیدا میشود. او این کتاب را مانند دفترچهٔ یادداشتی از صحبتهایش برای شاگردانش نوشته. تفاوت این کتاب با مثنوی معنوی در این است که «فیه ما فیه» نثر است، نه شعر. یعنی مثل این میماند که مولوی با شما روی نیمکت پارک نشسته باشد و حرف بزند.
مولوی در این کتاب دربارهٔ موضوعات سادهٔ روزمره حرف میزند: اینکه چرا گاهی ناراحت میشویم، چطور با دوست دعوا را تمام کنیم، یا چرا نباید خودمان را به دیگران نشان دهیم. او ۴۰۰ سال پیش این حرفها را زده، اما هنوز هم برای زندگی ما کاربردی است.
چطور از حرفهای مولوی در مدرسه و خانه استفاده کنیم؟
مولوی در «فیه ما فیه» مثالهایی میزند که شبیه زندگی خود ماست. برای نمونه، او میگوید: «اگر دوست داری دیگران با تو خوب باشند، اول تو با آنها خوب باش». این یعنی در زنگ تفریح اگر به همکلاسیات کمک کنی، او هم به تو کمک خواهد کرد. یا مولوی میگوید: «دل آدمی مثل آینه است؛ اگر کج باشی، همه چیز را کج میبینی». فرض کن صبح با ناراحتی از خواب بیدار شدهای؛ آن وقت تمام درسها و حتی بازیها برایت سخت و زشت به نظر میرسد. اما اگر با آرامش سر کلاس بروی، همه چیز قشنگتر میشود.
یکی دیگر از آموزههای مهم این کتاب این است که ریا و تظاهر کار بیهودهای است. یعنی وقتی مشقهایت را فقط برای این مینویسی که معلم تو را ببیند و تعریف کند، لذت واقعی یادگیری را از دست میدهی. مولوی میگوید کار خوب را برای خودت انجام بده، نه برای چشم دیگران.
| رفتار روزمرهٔ ما | توصیهٔ مولوی در «فیه ما فیه» |
|---|---|
| دوستت اشتباه کرد و عذرخواهی نکرد | بخشنده باش و کینه به دل نگیر، چون کینه مثل زهر است. |
| نمرهٔ خوب گرفتی و به همه فخر میفروشی | تواضع کن، چون فخر فروشی دوستانت را از تو دور میکند. |
| میخواهی دروغ بگویی تا از تنبیه فرار کنی | راستی بهتر است، چون راستگو را همه دوست دارند. |
سه پرسش چالشی از دل کتاب
پرسش ۱: آیا مولوی میگوید ما نباید هیچوقت عصبانی شویم؟
پاسخ: نه، مولوی میگوید خشم طبیعی است، اما نباید بگذاری خشم تو را کنترل کند. مثل وقتی که کیف دوستت را پرت میکنی؛ بهتر است ۱۰ نفس عمیق بکشی و بعد آرام حرفت را بزنی.
پرسش ۲: چرا مولوی به نثر حرف زده، نه به شعر؟
پاسخ: چون میخواسته همه، حتی بچهها و مردم عادی، حرفهایش را راحت بفهمند. شعر گاهی سخت است، ولی نثر مثل آب خوردن روان است.
پرسش ۳: آیا خواندن این کتاب برای ما بچهها سخت نیست؟
پاسخ: بعضی قسمتهایش ساده و بعضیها کمی عمیق است. اما شما میتوانید برگزیدهٔ آن را با کمک بزرگترها بخوانید. مهم این است که پیام اصلی را بفهمی: خوب باش، راست بگو و با دیگران مهربان باش.
آنچه از این گفتارها یاد میگیریم:
«فیه ما فیه» مثل چراغ قوهای در دست ماست تا در تاریکی تصمیمهای درست بگیریم. مولوی به ما یاد میدهد که برای خوشبختی نیازی به چیزهای دور و پیچیده نداریم؛ همین حالا، در همین کلاس و خانه میتوانیم مهربان باشیم، به حرف بزرگترها گوش دهیم و از تظاهر و دروغ دوری کنیم. هر صفحه از این کتاب مثل یک دوست مهربان است که آرام به ما میگوید: «ارزش تو به کارهای خوب توست، نه به حرفهای قشنگت».