پارافین: مادهای نرم و سفید که از نفت به دست میآید
پارافین چیست و از کجا میآید؟
پارافین یک مادهٔ جامد، نرم و سفید است که بویی ندارد. وقتی نفت خام را از چاههای نفت بیرون میکشند، آن را در پالایشگاهها حرارت میدهند تا به فراوردههای گوناگون مانند بنزین، نفت سفید و گازوئیل تبدیل شود. پارافین در طی این فرایند مانند خامهای که روی شیر میبندد، از نفت جدا میشود. این ماده از مولکولهای بلندی به نام هیدروکربن1 ساخته شده است. برای دانشآموزان دبستانی میتوان گفت پارافین مانند مومِ نرم و چربمانندی است که اگر آن را گرم کنید، ذوب میشود و اگر سرد شود، دوباره سفت میگردد.
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی پارافین
پارافین ویژگیهای جالبی دارد که آن را برای ساخت شمع و وازلین مناسب میکند:
- نقطه ذوب بین 46 تا 68 درجه سلسیوس؛ یعنی در آب گرم ذوب میشود.
- چگالی کمتر از آب؛ به همین دلیل پارافین روی آب شناور میماند.
- عایق الکتریکی خوبی است؛ بنابراین در برخی قطعات الکتریکی از آن استفاده میشود.
- در برابر اسیدها و بازها مقاوم است و به راحتی واکنش نمیدهد.
کاربردهای روزمره پارافین (شمع، وازلین و بیشتر)
شاید جالب باشد بدانید پارافین در بسیاری از وسایلی که هر روز میبینید، نقش دارد. در جدول زیر برخی از مهمترین کاربردها را میبینید:
| کاربرد | توضیح ساده |
|---|---|
| شمع | پارافین سوخت اصلی شمع است. حرارت، آن را ذوب میکند و فتیله آن را میسوزاند. |
| وازلین (وازلین خالص) | وازلین از پارافین نرمتر و چربتر درست میشود و برای نرم کردن پوست و لب استفاده میشود. |
| مداد رنگی | پارافین به همراه رنگدانهها، بدنه مداد رنگی را میسازد تا نرم بنویسد. |
| پوشش مواد غذایی | گاهی روی بعضی پنیرها یا میوهها لایه نازکی از پارافین میکشند تا خشک نشوند. |
| کرمهای دست و صورت | پارافین مایع یا نرم به کرمها اضافه میشود تا پوست نرم بماند. |
علاوه بر موارد بالا، از پارافین در ساخت کبریت، ضد یخهای آزمایشگاهی و حتی برای روان کردن چرخدندههای کوچک نیز استفاده میشود. یک مثال ساده: وقتی در خانه درِ کشویی که گیر کرده را با یک تکه شمع (که همان پارافین است) میمالید، درِ آن نرم باز میشود.
چالشهای مفهومی: سوالاتی که شاید برایتان پیش بیاید
پارافین از مولکولهای غیرقطبی ساخته شده است، در حالی که آب مولکول قطبی دارد. به زبان ساده: پارافین و آب مثل روغن و آب با هم مخلوط نمیشوند. اگر پارافین را در آب بریزید، به صورت تکههای کوچک روی سطح آب شناور میماند.
پارافین خالص یک ماده طبیعی (از نفت) است و سمی نیست، اما خیلی زود در طبیعت تجزیه نمیشود. بهتر است شمعهای پارافینی را دور نریزیم. خوشبختانه میتوان پارافین را بازیافت کرد و دوباره از آن شمع یا محصولات دیگر ساخت.
پارافین از نفت به دست میآید، ولی موم زنبور عسل توسط زنبورها ساخته میشود. موم طبیعی بوی عسل و رنگ زرد دارد، در حالی که پارافین بیبو و سفید است. همچنین موم طبیعی قیمت بیشتری دارد و دیرتر میسوزد.
پاورقیها
1 هیدروکربن (Hydrocarbon) به ترکیب شیمیایی گفته میشود که فقط از اتمهای کربن (C) و هیدروژن (H) ساخته شده باشد. نفت و گاز طبیعی و پارافین از هیدروکربنها تشکیل شدهاند.