صرفهجویی: درست و به اندازه مصرف کردن و دور نریختن منابع انرژی
انرژی یعنی چه و چرا نباید آن را هدر دهیم؟
انرژیمنبع جاندارن یعنی چیزی که باعث میشود لامپ روشن شود، ماشین حرکت کند یا غذا بپزد. ما برای زندگی روزانه به چند منبع انرژی اصلی نیاز داریم: آب، برق، گاز و بنزین. وقتی بیشتر از نیازمان مصرف کنیم، یعنی انرژی را هدر دادهایم. مثلاً اگر مسواک میزنیم و شیر آب را باز بگذاریم، آبِ تمیز و سالم بدون استفاده به فاضلاب میرود. این کار مانند دور ریختن یک خوراکی مفید است. منابع انرژی روی زمین محدود هستند؛ یعنی روزی ممکن است تمام شوند. صرفهجویی یعنی درست و به اندازه مصرف کنیم تا این منابع برای همهٔ مردم و حتی نسلهای بعد[1] کافی بماند.
راههای سادهٔ صرفهجویی در خانه و مدرسه
همهٔ ما در خانه و مدرسه میتوانیم کارهای کوچکی انجام دهیم که تأثیر بزرگی دارند. در ادامه چند روش ساده و کاربردی را در قالب یک جدول میبینیم:
| منبع انرژی | رفتار هدردهنده | رفتار صرفهجویانه |
|---|---|---|
| آب | باز گذاشتن شیر هنگام مسواک زدن | شیر را ببند تا فقط هنگام آب کشیدن باز کنی |
| برق | روشن گذاشتن چراغ اتاقی که کسی در آن نیست | به محض بیرون رفتن، چراغ را خاموش کن |
| گاز | شعلهٔ گاز را خیلی زیاد کردن وقتی آشپزی تمام شده | پس از پخت غذا، شعله را کم یا خاموش کن |
| سوخت (بنزین) | اتومبیل را برای مسیرهای خیلی کوتاه روشن گذاشتن | برای مسیرهای کوتاه پیادهروی کن یا از دوچرخه استفاده کن |
چطور با ریاضی ساده، صرفهجویی را اندازه بگیریم؟
گاهی میتوانیم با یک فرمول ساده، تأثیر صرفهجویی را ببینیم. فرض کن هر روز 5 دقیقه شیر آب را هنگام مسواک زدن باز بگذاری و از شیر آب هر دقیقه 6 لیتر آب خارج شود. مقدار آب هدررفته در یک روز برابر است با:
$ \text{آب هدررفته در روز} = 5 \times 6 = 30 \text{ لیتر} $اگر این کار را هر روز انجام دهی، در یک ماه 30 روزه:
$ \text{آب هدررفته در ماه} = 30 \times 30 = 900 \text{ لیتر} $با بستن شیر در همان 5 دقیقه، هر ماه نزدیک به 900 لیتر آب را ذخیره میکنی؛ آبی که میتواند برای نوشیدن، آبیاری درختان یا پر کردن یک استخر کوچک استفاده شود.
یک تجربهٔ واقعی: کلاس ما، یک کیلووات کمتر
در یک مدرسه، دانشآموزان تصمیم گرفتند آخرین نفری که از کلاس بیرون میرود، چراغها و پنکه را خاموش کند. قبل از این کار، کلاس در هر روز 5 ساعت چراغ روشن داشت. پس از این تصمیم، چراغ فقط 2 ساعت روشن میماند. اگر هر لامپ 20 وات[2] توان داشته باشد، در هر روز چقدر انرژی ذخیره شده است؟
$ \text{صرفهجویی روزانه} = 20 \times (5 - 2) = 20 \times 3 = 60 \text{ وات-ساعت} $با این کار ساده، در یک ماه مدرسهای 1800 وات-ساعت انرژی ذخیره کردند که برای روشن نگه داشتن یک لامپ کممصرف برای چندین شب کافی است.
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ دربارهٔ صرفهجویی
خیر. صرفهجویی یعنی درست و به اندازه مصرف کردن، نه استفاده نکردن. مثلاً برای شستن دستها باید شیر را باز کنی، اما لازم نیست شیر را یک ربع باز بگذاری. مصرف به اندازه یعنی دقیقاً همان قدر که نیاز داری، استفاده کنی و بقیه را هدر ندهی.
بله. برخی منابع مانند نفت و گاز طبیعی تجدیدناپذیرغیر قابل بازسازی هستند؛ یعنی پس از مصرف، دوباره ساخته نمیشوند یا ساخت آنها میلیونها سال طول میکشد. دور ریختن این منابع یعنی نسلهای آینده فرصت کمتری برای استفاده خواهند داشت.
بله، اگر هر دانشآموز روزی فقط 1 لیتر آب صرفهجویی کند، در یک مدرسه با 500 دانشآموز، روزانه 500 لیتر آب ذخیره میشود. جمع کارهای کوچک، نتیجهٔ بزرگی میدهد.
پاورقی
1 نسلهای بعد: به معنی کودکانی که در آینده به دنیا میآیند و مانند ما به آب، برق و انرژی نیاز دارند. معادل انگلیسی: Future generations
2 وات: واحد اندازهگیری توان الکتریکی. یک لامپ کممصرف معمولاً بین 8 تا 20 وات توان دارد. معادل انگلیسی: Watt
معادل انگلیسی عبارت صرفهجویی: Saving یا Energy Saving. معادل انرژی: Energy. معادل منابع تجدیدناپذیر: Non-renewable resources.
