تأکید بر تاریخ سیاسی و نظامی

تأکید بر مصنوع و متکلف‌نویسی

شرح طولانی زندگی شاهان، جنگ‌ها و فتوحات

توجه به سنجش و نقد منابع

رواج روحیه‌ی تملق و چاپلوسی از برجسته‌ترین ویژگی‌های آن است.

این نوع تاریخ‌نگاری ادامه و استمرار وقایع‌نگاری‌های و مابعد آن بوده است.

شیوه‌ی تاریخ‌نگاری دوران افشاریه و زندیه، استمرار تاریخ‌نویسی عصر صفویان بود.

مورخان در این شیوه‌ی تاریخ‌نگاری اهل شعر و ادب بودند.

جنگ‌های ایران و روسیه - ناصرالدین‌شاه

جنگ‌های ایران و روسیه - فتحعلی‌شاه

ترجمه‌ی آثار اروپایی -  ناصرالدین‌شاه

ترجمه‌ی آثار اروپایی - فتحعلی‌شاه

جنگ‌های ایران و روسیه

جست‌وجوی درک علل پیشرفت جوامع غربی

تأسیس دارالترجمه‌ی همایونی

مقایسه‌ی وضعیت ایران و غرب

گسترش فعالیت علمی شرق‌شناسان ----------------> قرار گرفتن منابع نوین پیش روی مورخان

ترجمه‌ی نوشته‌های تاریخی از زبان اروپایی ----------------> آشنایی مورخان ایرانی با بینش مورخان اروپایی

جنگ‌های ایران و روسیه ----------------> گسترش ترجمه‌ی آثار اروپایی

گسترش کشفیات باستان‌شناسی ----------------> روزگشایی کتیبه‌های بیستون و طاق‌بستان

برخی از تاریخ‌نگاران سنتی دوره‌ی قاجار منتقد ساختار کلی تاریخ‌نویسی سنتی شدند.

این عبارت متعلق به یکی از منتقدان پیشگام تملق و متکلف‌نویسی در زمان فتحعلی‌شاه قاجار است.

نویسنده‌ی این عبارت به حقیقت‌نویسی و مختصرنویسی علاقه نشان می‌داد و تملق‌گویی را نکوهش می‌کرد.

قبل از ظهور تاریخ‌نگاری نوین در ایران برخی از تاریخ‌نگاران سنتی به انتقاد از تاریخ‌نویسی سنتی پرداختند.

خاوری شیرازی - اعتمادالسلطنه

خاوری شیرازی -خورموجی

خوروموجی - اعتمادالسلطنه

اعتمادالسلطنه - خورموجی

پ - ب - الف

ب - ت - الف

ب - ت - پ

پ - ت - الف

استفاده از نتایج تحقیقات علوم دیگر

استفاده از روش تحقیق علمی

بهره‌برداری از اسناد ومدارک معتبر

بررسی جنبه‌های گوناگون حیات انسانی

تأسیس دانشگاه

ایجاد مراکز تحقیقاتی در حوزه‌ی مطالعات تاریخی

تالیف و ترجمه و نشر

گسترش کتابخانه های جدید 

تأکید بر مصنوع و متکلف‌نویسی و پرهیز از ساده‌نویسی

بررسی سیر حوادث و مطالعه‌ی علل و نتایج رویدادها

بررسی زندگی پادشاهان و شرح فتوحات آن‌ها

عدم توجه به زندگی اجتماعی و حیات فرهنگی و اقتصادی مردم

نشریات - وسایل و ابزارها - زندگی‌نامه‌ها

روزنامه‌ها - اسناد -  زندگی‌نامه‌ها

نشریات - کتاب‌ها - کتاب‌ها

روزنامه‌ها - وسایل و ابزارها - کتاب‌ها

تاریخ منتظم ناصری

تاریخ کامل ایران 

تاریخ بیداری ایرانیان

تاریخ نو

خاطرات 

سفرنامه‌ها

زندگی‌نامه‌ها

کتاب‌های جغرافیایی

در دوره‌ی معاصر و به‌ویژه عصر قاجار کتاب‌های متعددی فقط با رویکرد جدید نوشته شد.

محتوای کتاب‌های تاریخی دوره‌ی معاصر به‌ندرت در سایر منابع یافت می‌شود.

از ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه سفرنامه‌های متعددی به‌جا مانده است.

سفرنامه‌ها از جهت مطالعه‌ی تاریخ اجتماعی، اقتصادی و نظامی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارند.

میرزا صالح شیرازی - وقایع اتفاقیه - مجله‌ی یادگار

سید جلال‌الدین کاشانی - کاغذ اخبار - مجله‌ی توحید

سید جلال‌الدین کاشانی - کاغذ اخبار - مجله‌ی وحید

میرزا صالح شیرازی - وقایع اتفاقیه - مجله‌ی توحید

آگاهی‌بخشی عمومی

نبود آزادی بیان

جذب حمایت نخبگان خارج از کشور

ترویج اندیشه‌ی مشروطه‌طلبی

ملی شدن صنعت نفت

انقلاب اسلامی

انقلاب مشروطه

تأسیس دارالفنون

منابع آرشیوی

نشریات

خاطرات

نامه‌های شخصی و اداری

اوراقی هستند که به دلیل ارزش اداری خود، در پژوهش‌های تاریخی مورد استناد قرار می‌گیرند.

اوراقی که به دلیل موضوع‌های سیاسی، در پژوهش‌های تاریخی مورد استناد قرار گرفته و قابلیت نگه‌داری دائمی دارند.

اوراق یا برگ‌نوشته‌هایی که دارای ارزش اداری بوده و قابلیت نگه‌داری دائمی دارند.

اوراقی که ارزش اداری ندارند، اما به دلیل محتوای مهم، در پژوهش‌های تاریخی مورد استناد قرار می‌گیرند.

اهمیت اسناد در پژوهش‌های تاریخی

نگه‌داری و حفاظت از اسناد

اطلاعات ارزشمند و منحصر به فرد اسناد

قابلیت نگه‌داری دائمی اسناد

تاریخ نگاری

باستان‌شناسی

لغت‌شناسی

سندپژوهی

آذربایجان - عثمانی

خراسان - عثمانی

خراسان - ازبکان

آذربایجان - ازبکان

فرار تهماسب از اصفهان

تصرف خراسان توسط سپاه تهماسب

حذف رقیبانی چون فتحعلی‌خان قاجار

شکست افغان‌های شورشی طی چندین جنگ

به همراه عثمانی از نادر شکست خوردند.

توانستند با نادر مصالحه کنند.

سپاهیان نادر را طی چندین نبرد عقب راندند.

مرعوب قدرت نظامی نادر شدند.

تيموری

ايلخانی

صفوی

قاجار

كتاب‌های جغرافيايی

سفرنامه‌ها

آثار فلسفی

نشريات

به اطلاعات به دست آمده از آثار باستانی تكيه می‌كردند.

به نتايج و علل رويدادهای تاريخی توجه داشتند.

اغلب اهل شعر و ادب بودند و آثارشان با خصوصيات ادبی تأليف شده است.

به سنجش و نقد منابع و گزارش‌های تاريخی توجه و دقت زيادی داشتند.

نويسندهٔ اين كتاب ضمن توجه به مردم، نقش طبقات اجتماعی مختلف را در انقلاب مشروطيت نشان داده است.

مورخ تلاش كرده تا با بررسي سير حوادث و مطالعۀ علل و نتايج رويدادها، به قوانينی دست يابد كه آن را «حکمت تاریخی» می‌نامید.

در نگارش اين كتاب، از نتايج تحقيقات علومی چون باستان‌شناسی، جغرافيا، جامعه‌شناسی، اسطوره‌شناسی و... استفاده شده است.

استفاده از شعر در بيان رويدادها و به‌كار بردن الفاظ مصنوع ادبی، زيبايی خاصی به نثر اين كتاب بخشيده است.

وقایع اتفاقیه

کاغذ اخبار

قانون

حبل‌المتین

ناصر الدین شاه - محمد ناظم الاسلام کرمانی

فتحعلی شاه - محمد حسن‌خان اعتماد السلطنه

ناصر الدین شاه - محمد حسن‌خان اعتماد السلطنه

فتحعلی شاه - محمد ناظم الاسلام کرمانی

۲

۳

۴

۱