این شکست یکباره او را از میدان قهرمانی به منجلاب فساد کشید.فی‌الجمله نماند از معاصی منکری که نکرد و مصکری که نخورد.

خسرو در گوشه‌ای زیر پلاسی مندرس بی سرو صدا جان سپرد و آن همه استعداد و قریهه را با خود به زیر خاک برد.

ولی چه سود از حسودان تنگ نظر و انودان بدگهر که وی را به می و معشوق و لحو و لعب کشیدند.

بر حریف مقلوب که تسلیم اختیار کرده و مخزول و نالان استرحام می‌کرد، رحم نیاورد.

کام و زبان، رزاق و خلاق، حامل و صاحب

حادثه و ورطه، حال و نهاد، کوی و برزن

ضربه و صدمه، مانوس و معلوف؛ حالت و طرب 

ضمایم و تعلیقات، حجب و فرتنی، ذوق و استعداد

فروغ: پرتو، غلغله: شور و غوغا، شکن: شکست 

پیرایه: زیور، نمط: شیوه، گلبن: گل سرخ 

سهمگن: سنگین، خصلت: عادت، تیمار: غمخواری 

نهاد: سرشت، مولع: آزمند، خجلی: شرمنده

د، الف، ج، ب

ج، الف، د، ب

د، ب، ج، الف

ج، ب، د، الف

بر وصف تو دست عقل دانان نرسد / و ادراک ضمیر جان بینا نرسد

اسرار ازل را نه تو دانی و نه من / وین حل معما نه تو خوانی و نه من 

عقلی که شود به جرعه‌ای دُرد از دست /  در معرفت خدای چون دارد پای؟

صد مرحله زان سوی خرد خواهم شد /  فارغ ز وجود نیک و بد خواهم شد.

عهد بستی و شکستی و ز ما بگسستی  /  عهد کردم که دگر عهد تو باور نکنم

بد عهد نخوانمت نگارا،  /  هر چند که عهد من شکستی

گرت هواست که معشوق نگسلد پیوند  /  نگاهدار سر رشته تا نگهدار

من ندانستم از اول که تو بی مهر و وفایی  /  عهد نابستن از آن به که ببندی و نپایی

ز نفس بد نشوی مطمئن که در خواب است  /  که اژدها نکند ترک، اژدهایی خویش

مطمئن می‌شود البته، دل از یاد خدا  /  به از این جز ز توکل به خدا، دم نزنم

نشناسی تو لذت ایمان  /  قدر ایمان چه دانی و احسان

هست ایمان از پی پروردگی  /  نیست ایمان از پی پژمردگی

در قدرت اله نگه کن به چشم عقل  /  تا عجز خویش بینی در قدرت اله

آن غیرت یزدان نگر و قدرت یزدان  /  از قدرت یزدان چه عجب غیرت چندان

سخن به پایه قدرت نمی‌رسد ورنه  /  به قدر قدرت و قوت نمی‌کنم تقصیر

قدرت خود بین که این قدرت از اوست  /  قدرت خود، نعمت او دان که هوست

ز بس که داده قلم شرح سرنوشت فراق  /  ز سرنوشت قلم نامه گشت سودایی

مکن به چشم حقارت نگاه در من مست  /  که نیست معصیت و زهد (پارسایی) بی‌مشیت او

دمید صبح مشیت رسید روز اجل  /  ولی هنوز من از جهل در شب تارم

نه بی‌ارادت او بر زمین ببارد ابر  /  نه بی‌مشیت او بر هوا بجنبد باد

چون شبنم اوفتاده بدم پیش آفتاب  /  مهرم به جان رسید و به عیوق بر شدم

کمتر از ذره نه‌ای پست مشو عشق بورز  /  تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان

بلندی از آن یافت کاو پست شد  /  در نیستی کوفت تا هست شد

زمین چون از تواضع خاک گشته  /  غبارش سرمه افلاک گشته

ز خاک آفریدت خداوند پاک  /  پس ای بنده افتادگی کن چو خاک

فقر است راحت دو جهان زینهار از آن  /  میل غنا مکن که غنا صورت عنا (رنج) است

از خدا نبود روا جستن غنا  /  هست مومن را غنا رنج و عنا

مالک ملک بقا گشتم و سلطان غنا  /  این تسلط به من از فقر و غنا بخشیدند

رزمندگان تازه نفس، با آرامش و اطمینانی که حاصل ایمان است، وسعت جبهه فتح را طی می‌کنند. (دل آرام گیرد به یاد خدا)

طلبه‌ جوانی با یک بلند‌گوی دستی، همچون وجدان جمع، فضای نفوس را با یاد خدا معطر می‌کند. (صائب از یاد خدا غافل نمی‌باید شدن)

آن‌ها تاریخ آینده بشریت را می‌سازند و آینده بشریت، آینده الهی است. (به تاریخ ذکرت شود جاودان)

آن آستین خالی‌اش، که با باد این سوی و آن سوی می‌شود، نشانه مردانگی است و اینکه او به عهدی که با ابوالفضل (ع) بسته، وفادار است. (یاران وفادار جفا را نپسندند) 

نهاد - نهاد - قید - مضاف‌الیه  

متمم - نهاد - قید - مضاف‌الیه

مضاف‌الیه - مفعول - متمم - متمم  

متمم - نهاد - متمم - مسند

تلمیح، مراعات نظیر، ایهام  

تشبیه، ایهام، حس آمیزی

تشخیص، مجاز، تضاد 

استعاره، حُسن تعلیل، تشبیه

خانه را خوار کن خورش را خرد  /  از جهان جان چنین توانی برد

تن که تواش پرورش جان دهی  /  پرورش لقمۀ موران دهی

هفت گاو فربه بس پروری  /  خوردشان آن هفت گاو لاغری

کشاورز بر گاو بندد لباد (یوغ)  /  ز گاو آهن و گاو جوید مراد

همی رفت و سهراب با او به هم / بیامد به درگاهِ دژ، گژدهم (ماضی استمراری - ماضی ساده)

شود کوه آهن چو دریای آب / اگر بشنود نام افراسیاب (مضارع اخباری - مضارع التزامی)

نبینی که درویش بی دستگاه / به حسرت کند در توانگر نگاه (مضارع اخباری - مضارع اخباری)

پیاده مرا زان فرستاد، طوس /  که تا اسپ بستانم از اشکبوس (ماضی ساده - ماضی ساده)

تیری که زدی بر دلم از غمزه خطا رفت   /   تا باز چه اندیشه کند رای صوابت

حافظ به‌ خود نپوشید این خرقۀ می‌آلود  /  ای شیخ پاکدامن معذور دار ما را

من ارچه عاشقم و رند و مست و نامه‌سیاه   /  هزار شکر که یاران شهر بی‌گنهند

دیدی آن قهقهۀ کبک خرامان حافظ /  که ز سرپنجۀ شاهین قضا غافل بود

چهار

سه

دو

یک

یک

دو

سه

چهار

سر پنجۀ ناتوان بر مپیچ  /  که گر دست یابد برآیی به هیچ

غالباً غالب نگردد با تو دست روزگار  /   زین توانایی که در سرپنجۀ سنگین توست

سنگ می‌شد پیش ازین در پنجۀ ابرام، موم  /   از دل سخت تو بی‌تأثیر شد ابرام‌ها

نیستی در پنجۀ مرگ ار ز سنگ و آهنی  / گردتر از رستم و روئین‌تر از اسفندیار

معرّف بر پای خواست و گفت: خدایش بیامرزد که هر کس از آن جا که هست، یک گام فراتر رود.

این قصّه عجیب‌ترین قصّه‌هاست؛ هم فرقت بود و هم وصلت؛ هم محنت بود هم شادی.

ازدهام مردم همه را کلافه کرده بود. آن‌ها شیشه‌ی ماشین را با قنداق شکستند.

ضربان قلب و سوی چشم، به خطوط و ستور این کاغذ‌ها بسته بود.

اجرام كه ساكنان اين ايوان‌اند  ...  اسباب تحيّر خردمندان‌اند

دور او هرچه كرد و هرچه كند  ...  كردهٔ كردگار كيهان است

همه قضا و قدر كردگار عالم راست  ...  مدان تو نيک و بدی جز ز ايزد داور

در گوش دلم گفت فلک پنهانی  ...  كاری كه خدا كند ز من می‌دانی؟

الهی نامه

سیاست نامه

اسرارالتّوحید

تفسیر سوره‌ی یوسف

در حال خویشتن چو همی ژرف بنگرم / صفرا همی برآید از انده به سر مرا

گر بر قیاس فضل بگشتی مدار چرخ / جز بر مقرّ ماه نبودی مقر مرا

منگر بدین ضعیف تنم زانکه در سخن / زین چرخ پرستاره فزون است اثر مرا

وز دیدن و شنیدن دانش یله نکرد / چون دشمنان خویش به دل کور و کر مرا

بردمیدن - اوان

جند - تعلل

جند - خور

بردمیدن - تعلل

چون بسیار قوی بود.

زیرا اسب رستم، رخش خسته بود.

زیرا رستم خودخواه و مغرور بود.

زیرا رهام جنگ را رها کرد.

۳

۴

۲

۱

بگیر و به گیسوی او بر بدوز

ز قلب سپه اندر آشفت طوس

به بند کمر بر، بزد تیر چند

به رستم بر، آنگه ببارید تیر

چهرهٔ خود را با دستمال پیچید

کلاه خود را بر سر گذاشت

رویش را برگرداند

فرار کرد

طوس ـ رستم

اشکبوس ـ رستم

رستم ـ رهام

رستم ـ طوس

اغراق 

کنایه

مجاز

تشبیه

آرامش _ پیروز ـ ذبح کردن ـ سرزنش

آرام ـ شکست ـ به نام خدا ـ خشمگین

آرزو _ سرخورده _ سردادن _ اذیت

آرامش _ شکست _ سرخورده _ خشمگین