ای سارِبان آهِستِ ران کا رامِ جانم می‌رود         وان دل کِ با خُد داشتم با دلستانم می‌رود

ای سار بان آهسته ران کا را مِ جانم می‌رود        وان دل که با خُد داشتم با دلستانم می‌رود

ای سار بان آهسته ران کا را مِ جانم می‌رود         وان دل کِ با خود داشتم  با دلستانم می‌رود

ای سار بان آهستِ ران کا را مِ جانم می‌رود           وان دل که با خود داشتم با دلستانم می‌رود

پایهٔ ۳ و ۴ مصراع اول

پایهٔ ۲ و ۳ مصراع اول

پایهٔ ۱ و ۲ مصراع دوم

پایهٔ ۲ و ۳ مصراع دوم

الف ـ ب

ب ـ د

ج ـ الف

ج ـ ب

بنازیم دستی که انگور چید / مریزاد پایی که درهم فشرد

به‌جز هندوی زلفس هیچ‌کس نیست / که برخوردار شد از روی فرخ

لطف الهی بکند کار خویش / مژدهٔ رحمت برساند سروش

ساغر مِی بر فکنم نِه تا ز بر / بر کشم این دلق ازرق‌فام را

دلا دیدی که آن فرزانه فرزند / چه دید اندر خم این طاق رنگین

لب سرچشمه‌ای و طرف جویی / نم اشکی و با خود گفت‌وگویی

همی اَز کمتر نگردد به سال / همی روز جوید به تقویم و فال

از نیستان تا مرا ببریده‌اند / از نفیرم مرد و زن نالیده‌اند

به او گویم

برآید ماه

پیدا کن

به دستم داد

سروش جان

بهار دل

صداها را

هزار گل

قرار گرفتن قافيه در پايان شعر

چينش منظم پايه‌های آوايی

تنوع قالب‌های شعری

به‌كار گرفتن رديف‌های پايانی

هفتم

چهارم

ششم

دوم

یک و سه

سه و پنج

سه و چهار

یک و شش

شش و سه

شش و چهار

هشت و چهار

هشت و سه

شانزده

چهارده

هشت

چهار

دل می‌رود ز دستم صاحبدلان خدا را:

ز كوی يار می‌آيد نسيم باد نوروزی:

عنكبوتی را به حكمت دام داد:

يار مرا غار مرا عشق جگرخوار مرا:

چو غنچه گر چه فروبستگی است كار جهان / تو همچو باد بهاری گره‌گشا مي‌باش

آب حيوان است يا گفتار خواجو يا شكر / ماه تابان است يا گل يا بناگوش شما 

مرغ جان را هر دو عالم آشيانی بيش نيست / حاصلم زين قرص زرين نيم نانی بيش نيست

ای خوشا آهوی چشمت كه به هر گوشه كه هست / خوابگه بر طرف لاله و نسرين دارد

دوشم به شمع روی چو ماهت نياز بود / جانم چو شمع از آتش دل در گداز بود

چو جام لعل تو نوشم كجا بماند هوش / چو مست چشم تو گردم مرا كه دارد گوش

بيا تا چو بلبل به هنگام صبح / بناليم بر طرف گلزار عشق

تا آن نگار سيم‌بر شد شمع ايوانی دگر / مردم چو شمع انجمن وز انجمن باز آمدم

تو شمع انجمنی يک زبان و يكدل شو / خيال و كوشش پروانه بين و خندان باش

در چنگ تو همچون نی مي‌نالم و می‌زارم / بر بوی تو همچون عود می‌سوزم و می‌سازم

ما چو داديم دل و ديده به طوفان بلا / گو بيا سيل غم و خانه ز بنياد ببر

از ديده گر سرشک چو باران چكد رواست / كاندر غمت چو برق بشد روزگار عمر

تو مرا جان و جهانی چه كنم جان و جهان را / تو مرا گنج روانی چه كنم سود و زيان را

تویی باغ و گلشن تویی روز روشن / مكن دل چو آهن مران از لقايش

نذر كند يار كه امشب تو را / خواب نباشد ز طمع برتر آ

یار مرا غار مرا عشق جگرخوار مرا / يار تویی غار تویی خواجه نگه‌دار مرا

دوش اي پسر مِی خورده‌ای چشمت گواهي می‌دهد: دو شِی پِ سر / مِی خُر دِ ای / چش مت گُ وا / هی می دَ هد

ندارد با تو بازاری مگر شوريده اسراری: نَ دا رد با / تُ با زا ری / مَ گر شو ری / دِ اس را ری

جهان را بديدم وفايی ندارد: جَ هان را بِ / دی دم وَ فا / یی نَ دا رد

چو فرستاد عنايت به زمين مشعله‌ها: چُ فِ رس تا / د عِ نا يت / بِ زَ مين مَش / عَ لِ ها

الف، ب، ج

ب،ت،ث

الف،پ، ث

ب، پ، ج

چو كحل بينش ما خاک آستان شماست / كجا رويم بفرما از اين جناب كجا

تو خورشيدی و يا زهره و يا ماهی نمی‌دانم / وز اين سرگشتهٔ مجنون چه ميخواهی نمی‌دانم

معدن علم است دل، چرا بنشاندی / جور و جفا را در اين مبارک معدن

اين مدت عمر ما چو گل ده روز است / خندان‌لب و تازه‌روی می‌بايد بود

چون می روشن در آبگینهٔ صافی / خوی جمیل از جمال روی تو، پیدا (آبگینه: شیشه)

سرو بالای كمان‌ابرو اگر تیر زند / عاشق آن است كه بر دیده نهد پیكان را

چو هندو زلف دودآسای او آتش نشین / چو طوطی لعل شكرخای او شیرین‌جواب

لشكر عشق توام تا خیمه زد بر ملک دل / كس در او منزل نمی‌سازد ز ویرانی كه هست

در بساط من ز عنقای سبک پرواز عمر / خواب سنگینی چو كوه قاف برجا مانده است

خروش سیل حوادث بلند می‌گوید / كه خواب امن در ا ین خاكدان نمی‌باشد

فلک به آبلهٔ خاردیده می‌ماند / زمین به دامن در خون كشیده می‌ماند

بپوش چشم خود از عیب خلق و عریان باش / درون خانهٔ خود هر گدا شهنشاهی است

الف ـ پ

الف ـ ث

ب ـ ت

ج ـ الف

رُخش چون خرمن گل از لطافت / لبش چون غنچه از كوچک‌دهانی

دست از مس وجود چو مردان ره بشوی / تا كیمیای عشق بیابی و زر شوی

گر به كف مانند گل مشت زری می‌داشتم / در بغل چون غنچه گلبرگ تری می‌داشتم

به جان می‌ماند از پاكی لب دلبر كه من دارم / به مه می‌ماند از خوبی، رخ جانان كه من دیدم

گفتا برو چو خاک تحمل كن ای فقیه / یا هرچه خوانده‌ای همه در زیر خاک كن

صنمی لشكریم غارت دل كرد و برفت / آه اگر عاطفت شاه نگیرد دستم

چو دریای خون شد همه دشت و راغ / جهان چون شب و تیغ‌ها چون چراغ

شبی چون شَبه روی شسته به قیر / نه بهرام پیدا نه كیوان نه تیر

چو درد از كیمیای صبر درمان می‌شود صائب / چرا پیش طبیبان كس لب اظهار بگشاید

به كمند سر زلفت نه من افتادم و بس / كه به هر حلقه موییت گرفتاری هست

كیست آن لعبت خندان كه پری‌وار برفت / كه قرار از دل دیوانه به یكبار برفت

آتش صبر تو سوزد آتش هستیت را / آتش اندر هست زن و اندر تن هستی نژاد

هر كه تماشای روی چون قمرت كرد / سینه سپر كرد پیش تیر ملامت

کوه صبرم نرم شد چون موم در دست غمت / تا در آب و آتش عشقت گدازانم چو شمع

سرگشته چو چوگانم و در پای سمندت / می‌افتم و می‌گردم چون گوی به پهلوی

رشتهٔ طول امل را باز كن از پای دل / از گریبان فلک مانند عیسی سر برآر

و او به شیوهٔ باران پر از طراوت تکرار بود

شب در تمام ‍پنجره‌های پریده رنگ / مانند یک تصور مشکوک

زدش بر زمین بر به کردار شیر

گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم

گر چه ز شراب عشق مستم

این زبان چون سنگ و هم آهن‌وش است

من لالهٔ آزادم من زادهٔ فریادم

گرت ز دست برآید چو نخل باش کریم

دو – ادات

یک - وجه شبه

یک – ادات

دو - وجه شبه