آثار شفاهی

وسایل دست ساختهٔ انسان

منابع و متون علمی

تاریخ‌های محلی

ابتدای دوره‌ٔ تیموریان

پایان حکومت ایلخانیان

اوئل حکومت عصر صفوی

اواخر عصر قاجار

تارخ منظوم

تاریخ عمومی

تاریخ محلی

تاریخ سلسله‌ای

اطلاعات سودمندی در خصوص چگونگی ادارهٔ کشور ارائه می‌دهند.

به‌خوبی اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زمان خود را نقد کرده‌اند.

بیشتر به اخلاق کشورداری و مناسبات اخلاقی فرمانروا و مردم می‌پردازند.

از نمونه‌های مشهور سیاست‌نامه‌ها، می‌توان به قابوس‌نامه، نوشتهٔ عنصرالمعالی اشاره کرد.

مقبره‌ها - کاروان‌سراها - وسایل حمل و نقل

اسکله‌ها - خانقاه‌ها - روستاهای قدیمی

مساجد - جنگ‌افزارها - قلعه‌ها

اشیای هنری - کاخ‌ها - آب‌انبارها

یکی از منابع و مراجع مهم پژوهش

بستر وقوع یک رویداد تاریخی

یک بنای تاریخی پراهمیت

اسناد و مدارک و قوع حوادث

تمام دست‌ساخته‌های انسانی بازمانده از گذشته

کتاب‌ها و سنگ‌نوشته‌های مربوط به گذشته‌های انسانی

انواع ادبیات عامیانه و داستان‌های تاریخی و قهرمانی

افسانه‌ها و اساطیر اقوام در دوره‌های مختلف

جلد کتاب‌ها

سکه‌ها

سنگ‌ها

زیورآلات

تاریخ رویان

تاریخ بیهقی

تاریخ عالم‌آرای عباسی

عجائب‌المقدور فی نوائب تیمور

رشیدالدین فضل‌الله همدانی - مروج الذهب

خاوندشاه - عجایب المقدور

رشید الدین فضل‌الله همدانی - روضة الصفا

خاوندشاه - مروج الذهب

زندگی‌نامه

تک‌نگاری

سفرنامه

کتب جغرافیایی

طبقات

سفرنامه

تک‌نگاری

سیاست‌نامه

تاریخ طبری

بوستان سعدی

شاهنامۀ فردوسی

دیوان حافظ

شیؤه کشورداری و مناسبات حکومت و مردم

چگونگی ادارهٔ کشور و تشکیلات اداری

اخلاق کشورداری و مناسبات اخلاقی فرمانروا و مردم

بررسی اوضاع اقتصادی و نظامی و فرهنگی کشور

از نوع تاریخ‌نگاری سلسله‌ای است.

به زبان عربی نوشته شده است.

ترجمه و تلخیصی از تاریخ بیهقی است.

در عهد سامانیان به نگارش درآمده است.

رویدادها و عقاید رایج در هر عصری در سفرنامه‌های آن عصر انعکاس می‌یابند.

زندگی‌نامۀ مفاخر و مشاهیر محلی بسیاری از نقاط ایران در این آثار قابل مطالعه است.

اطلاعات مفیدی از زندگانی اجتماعی مردم ارائه می‌کنند که در دیگر منابع کمتر دیده می‌شوند.

از طریق سفرنامه‌ها، محیط جغرافیایی رویدادهای تاریخی بررسی می‌شود.

ساختمان‌ها، بناها، کاروان‌سراها و سیاست‌نامه‌ها

آثار و بناهای برجای‌مانده از دورهٔ تاریخی مورد مطالعه

سفرنامه‌ها، زندگی‌نامه‌ها، کتب تاریخی

خاطرات شفاهی، ادبیات عامیانه، ترانه‌ها و لالایی‌ها و اندرزنامه‌ها

سوم ـ عصر قاجار

سوم ـ اوايل دوران تيموريان

چهارم ـ عصر صفوی

چهارم ـ دوران زنديه

اطلاعات سودمندی در خصوص چگونگی اداره كشور و تشـكيلات و نهادهـای اداری، اقتصـادی، نظـامی و فرهنگـی ارائـه مـی‌دهنـد. ماننـد كتـاب سياست‌نامه

بيش‌تر به اخلاق كشورداری و مناسبات اخلاقی فرمانروا و مردم می‌پردازند. مانند كتاب قابوس‌نامه

بيش‌تر به اخلاق كشورداری و مناسبات اخلاقی فرمانروا و مردم می‌پردازند. مانند كتاب سياست‌نامه

اطلاعات سودمندی در خصوص چگونگی اداره كشور و تشكيلات و نهادهای اداری، اقتصادی، نظامی و فرهنگی ارائه می‌دهند. مانند كتاب قابوس‌نامه

تک‌نگاری ـ تاریخ عالم آرای عباسی

تک‌نگاری ـ التاجی فی اخبارالدولة الدیلمیه

تاریخ‌نویسی محلی ـ تاریخ بیهقی

تاریخ‌نویسی محلی ـ عجائب المقدور فی نوائب تیمور

به ثبت و ضبط رویدادهای تاریخی، بیان ویژگی‌های جغرافیایی و اقتصادی می‌پرداختند. 

تاریخ جهان را از آفرینش عالم آغاز و سپس به شرح زندگی حضرت آدم و دیگر پیامبران می‌پرداختند.

عموماً به اشاره‌ی فرمانروا، تاریخ زندگی او را به صورت متمرکز و ویژه مورد توصیف و ثبت و ضبط قرار می‌دادند.

فرمانروایان بزرگ و کوچک به منظور ثبت و ضبط رویدادهای دوران خود ادیبان و اندیشمندان را تشویق و مأمور نگارش می‌کردند. 

تاريخ‌های محلی ـ تاريخ رويان

تاريخ تكنگاری ـ تاريخ سيستان

تاريخ سلسله‌ای ـ فتوحات شاهی

تاريخ محلی ـ التاجی فی اخبار الدولة الديلميه

منابع نوشتاری ـ محوطه‌های باستانی

منابع غيرنوشتاری ـ آثار شفاهی

منابع نوشتاری ـ ابزارها و وسايل دست ساخته انسان

منابع غيرنوشتاری ـ ابزارها و وسايل دست ساخته انسان

دوران اسلامی ـ از اواخر قرن سوم هجری

دوران قبل از اسلام ـ از قرن سوم هجری

دوران اسلامی ـ از دوره تيموريان به بعد

دوران قبل از اسلام ـ از دوره تيموريان به بعد

توصيف زندگی فرمانروا ـ مورد (۴) زندگی شگفت‌آور تيمور

ثبت رويدادهای تاريخی ـ مورد (۲) تاريخ گزيده

ثبت رويدادهای محلی ـ مورد (۱) عالم آرای عباسی

ثبت و ضبط زندگی تاريخی فرمانروا ـ مورد (۳) فارسنامه ابن‌بلخی

اين نوع تاريخ‌نگاری در دوره صفاريان رواج يافت و كتاب ظفرنامه حمدالله مستوفی از مهم‌ترين تاريخ‌های منظوم است.

اين نوع تاريخ‌نگاری از دوره تيموريان رواج يافت و كتاب فتوحات شاهی هروی از مهم‌ترين تاريخ‌های منظوم است.

اين نوع تاريخ‌نگاری از دوره مغولان رواج يافت و كتاب شاه اسماعيل‌نامه از مهم‌ترين تاريخ‌های منظوم است.

اين نوع تاريخ‌نگاری از دوره سامانيان رواج يافت و كتاب تاريخ بلعمی از مهم‌ترين تاريخ‌های منظوم است.

فتوحات شاهی ـ امینی هروی ـ شاهنامه ـ فردوسی

تاریخ عالم‌آرای عباسی ـ اسکندربیک ترکمان ـ شاه اسماعیل‌نامه ـ قاسمی حسینی گنابادی

شاهنامه ـ فردوسی ـ ظفرنامه ـ حمداالله مستوفی

ظفرنامه ـ حمداالله مستوفی ـ شاه اسماعیل‌نامه ـ قاسمی حسینی گنابادی

تاریخ جهان را از آفرینش عالم آغاز و به شرح زندگی حضرت آدم و دیگر پیامبران می‌پرداختند.(تاریخ عمومی)

از گونه‌های مهم تاریخ‌نگاری و گنجینه‌ای مهم از اطلاعات سیاسی، اجتماعی فرهنگی و اجتماعی و جغرافیایی شهرهای ایران است.(جامع‌التواریخ)

از کهن‌ترین آثار تاریخ عمومی به فارسی از عهد سامانیان، ترجمه و تلخیصی از تاریخ طبری است.(تاریخ بلعمی)

انگیزه اصلی نویسندگان ثبت و ضبط رویدادهای تاریخی، بیان ویژگی‌های جغرافیایی، اقتصادی و نگارش زندگینامه مفاخر بوده است.(تاریخ محلی)

درست ـ درست ـ نادرست ـ نادرست

نادرست ـ درست ـ نادرست ـ درست

درست ـ نادرست ـ درست ـ درست

نادرست - نادرست ـ درست ـ نادرست

روش تاریخ‌نگاری روایی

روش تاریخ‌نگاری ترکیبی

روش تاریخ‌نگاری تحلیلی

روش تاریخ‌نگاری موضوع محوری

جغرافیا ـ مطابقت با عقل

باستان‌شناسی ـ زمان و مکان دقیق و مشخص

جغرافیا ـ زمان و مکان دقیق و مشخص

باستان‌شناسی ـ مطابقت با عقل

تدوین روایت‌های مختلف و متعدد درباره یک موضوع واحد با ذکر اسناد

تشخیص و تعیین اصالت اخبار و اسناد (شواهد و مدارک) یک رویداد تاریخی

تلاش برای فهم دقیق رویدادهای گذشته

بررسی موشکافانه تمام اخبار و روایت‌های مربوط به یک رویداد و نقد آنها، اقدام به تفسیر و تحلیل علل،آثار و پیامدهای آن واقعه