هر تیر که در کیش است گر بر دل ریش آید / ما نیز یکی باشیم از جملۀ قربان‌ها (جناس، واج آرایی، تناسب)

ای مفتخر به طالع مسعود خویشتن / تأثیر اختران شما نیز بگذرد (تناسب، تلمیح، تشبیه)

بشد تیز رهّام با خود و گبر / همی گرد رزم اندر آمد به ابر (اغراق، تناسب، واج آرایی)

کمان را به زه کرد زود اشکبوس / تنی لرزلرزان و رخ، سندروس (کنایه، واج آرایی، تشبیه)

سنایی، ابوشکور بلخی

فرّخی، عنصری

رودکی، منوچهری

کسایی، ناصر خسرو

که گر صیّاد بیند هم چنینم / دهد حالی به گازُر پوستینم

به موج آویز و از ساحل بپرهیز / همه دریاست ما را آشیانه

دهقان به سحرگاهان کز خانه بیاید / نه هیچ بیارامد و نه هیچ بپاید

چو نام دل شنید از دور روباه / جهان بر چشم او شد تیره، آن گاه

خطر در آب زیر کاه، بیش از بحر می‌باشد / من از همواری این خلق ناهموار می‌ترسم (تشبیه، کنایه)

آتش آه است و دود میرودش تا به سقف / چشمۀ چشم است و موج میزندش بر کنار (جناس، تشبیه)

آب زنید راه را هین که نگار می‌رسد / مژده دهید باغ را بوی بهار می‌رسد (تضاد، تشخیص)

چشمی دارم چو لعل شیرین همه آب / بختی دارم چو چشم خسرو همه خواب (تضمین، جناس تام)

کنون زمانه دگر گشت و من دگر گشتم / عصا بیار که وقت عصا و انبان بود

آب جیحون از نشاط روی دوست / خنگ ما را تا میان آید همی

برآمد خروش سپاه از دو روی / جهان شد پر از مردم جنگجوی

زان خشم دروغینش، زان شیوه‌ی شیرینش / عالم شکرستان شد، تا باد چنین بادا

خواجه عبدالله انصاری شیوه‌ی نثر موزون را به کمال رساند.

نثر مصنوع با کتاب کلیله و دمنۀ نصرالله منشی رواج یافت.

تفسیر کشف الاسرار نثری متکلّف و دشوار دارد.

کتاب گلستان از نمونه‌های عالی نثر مصنوع است.

فاصله گرفتن غزل از عشق زمینی

صیف پدیده ها و به کار بردن تشبیهات حسّی

رواج داستان سرایی و منظومه‌های داستانی

گسترش عرفان و تصوّف

کم گوی و گزیده گوی چون در

تو را دین و دانش رهاند درست

همی شاد گردد ز بویش روان

سرت را بباید ز تن دست شست

کمی لغات عربی

قالب عمده شعر قصیده است

کهنه و مهجور بودن بخشیاز لغات

سادگی زبان شعر

محمد بن جریر طبری کتاب «تاریخ الرسل و الملوک» را به زبان عربی نوشت.

ترجمه فارسی تفسیر طبری را محمد بن جریر طبری انجام داد.

مؤلف شاهنامه ابومنصوری، ابومنصور عبدالرزاق توسی است.

تاریخ بلعمی به دستور ابوعلی بلعمی نوشته شد.

تضاد

مجاز

ایهام

مراعات نظیر

فارسی باستان

فارسی معاصر

فارسی دری

فارسی میانه (پارتی)

تمثیل و استشهاد به آیات

حذف افعال به قرینه

ایجاز و اختصار در لفظ و معنا

افزایش کاربرد لغات عربی

کسایی مروزی

رودک

خاقانی

سنایی

آورده

شکایت

هنگام

انگشت

به خردی بخورد از بزرگان قفا/ خدا دادش اندر بزرگی صفا

یار بد مار است هین بگریز از او / تا نریزد بر تو زهرِ تلخِ بدو

ز دو دیده خون فشانم ز غمت شب جدایی/ چه کنم که هست این‌ها گل باغ آشنایی

مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو/ یادم از کشته‌ی خویش آمد و هنگام درو

دو

سه

چهار

پنج

یک

دو

سه

چهار

بی‌نهایت: ـ $\bigcup $ ـ ـ

کمینگاه: $\bigcup $ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $

آهنین: ـ $\bigcup $ ـ

بی‌تفاوت: ـ $\bigcup $ ـ ـ

توانا بوَد هر که دانا بوَد

از جدایی‌ها شکایت می‌کند

بگفتم راز پیشت آشکارا

بر سوخته مرهمی نهادی

۱۱

۱۲

۱۳

۱۴

زادگاه، پنجه، پاییز، پاسبان، آسمانی

استوانه، رحْم، آیینه، بادگیر، جاویدانی

خاکسار، خانه، بی‌باک، روزگار، دستیاری

عاشقانه، درد، پایانه، دانشگاه، پاسداری

آتش، یاد، بی‌تابی

آینه، زخم، بیداری

زندگی، درد، عصیانگر

عاشقان، بخت، پایدار

۱۳

۱۴

۱۵

۱۶

ـ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ $\bigcup $ ـ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ $\bigcup $ ـ

ـ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ $\bigcup $ ـ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ ـ

ـ $\bigcup $ $\bigcup $ ـ ـ $\bigcup $ $\bigcup $ ـ ـ ـ $\bigcup $ ـ ـ $\bigcup $ ـ

$\bigcup $ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ ـ ـ $\bigcup $ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ ـ $\bigcup $ ـ

بی‌كرانه

اختیارات

آتشفشان

نافرجام

هر که می‌ورزد درختی در سرابستان معنی  ...  بیخش اندر دل نشاند تخمش اندر جان بکارد

اگر عاقل بوَد داند که مجنون صبر نتواند  ...  شتر جایی بخواباند که لیلی را بوَد منزل

تا که خرابم نکند کی دهد آن گنج به من  ...  تا که به سیلم ندهد کی کشدم بحر عطا

بَسم از هوا گرفتن که پری نماند و بالی  ...  به کجا روم ز دستت که نمی‌دهی مجالی

اشعار کمی به زبان پهلوی در دست است و آن چه باقی مانده، دچار تحریف‌ها و دست‌كاری‌های بسيار شده است.

بعضی از قطعات شعر پهلوی، بازماندهٔ اشعار تعلیمی و اخلاقی‌اند.

منظومهٔ «درخت آسوریک» از نمونه‌های شعر پهلوی است كه ریشهٔ پارتی دارد.

منظومهٔ «یادگار زریران» از اشعار تعلیمی و اخلاقی به زبان پهلوی است که در میان اندرزنامه‌های منثور جای دارد و اصل آن، متعلّق به دوران هخامنشی است.

معشوق عمدتاً زمینی است.

روح شادی و نشاط و خوش‌باشی در شعر غلبه دارد.

اشعار پندآموز و اندرزگونهٔ این دوره ساده است و جنبهٔ عملی و دستوری دارد.

در این دوره مفاخره، شکایت و انتقاد اجتماعی در شعر رواج می‌یابد.

هر روز مرا از تو دگرگونه بلایی است  ...  من مانده به دست تو همه ساله گرفتار

در خم زلف تو آویخت دل از چاه زنخ  ...  آه کز چاه برون آمد و در دام افتاد

یا رب چه غمزه کرد صُراحی که خونِ خُم  ...  با نعره‌های قُلقُلش اندر گلو ببست

گل بر رخ رنگین تو تا لطف عرق دید  ...  در آتش شوق از غم دل غرق گلاب است

۹

۱۰

۱۱

۱۲

الف

ب

ج

د