[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blogPost-8081":3,"categoryMenus":28,"$f3eu0nncu8os0j":221},{"id":4,"section":5,"base":6,"course":7,"lesson":8,"title":9,"cat":10,"pic":11,"info_graphic":12,"podcast":12,"body":13,"tags":14,"metadata":12,"featured":7,"status":18,"views":19,"subdate":20,"up_date":21,"first_name":22,"last_name":23,"avatar":12,"title_url":24,"cat_title":25,"subdate_jalali":26,"update_jalali":27},8081,2,5,0,281,"شرایط لازم برای تشکیل فسیل: وجود قسمت سخت بدن، دور ماندن از عوامل فساد و دفن شدن در رسوبات",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FXXpuH1GwB92odLlyiADc_800.png",null,"\u003Cdiv aria-label=\"شرایط لازم برای تشکیل فسیل\" dir=\"rtl\" id=\"microecon-article\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: IRANSans,Tahoma,Arial,sans-serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">سفر به گذشته: چگونه فسیل‌ها شکل می‌گیرند؟\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">کشف رازهای باستانی زمین با بررسی سنگواره‌ها\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">فسیل‌ها یا سنگواره‌ها، بقایای موجودات زندهٔ گذشته‌اند که به ما در رمزگشایی تاریخ حیات کمک می‌کنند. تشکیل فسیل یک فرآیند نادر و نیازمند شرایط خاص است. در این مقاله به سه شرط اصلی \u003Cstrong>وجود بخش‌های سخت در بدن\u003C\u002Fstrong>، \u003Cstrong>محافظت از عوامل تخریب‌کننده\u003C\u002Fstrong> و \u003Cstrong>دفن سریع در لایه‌های رسوبی\u003C\u002Fstrong> می‌پردازیم. با بررسی این مراحل و ذکر مثال‌هایی از محیط اطراف، درک می‌کنیم که چرا فسیل برخی جانوران مانند دایناسورها یافت می‌شود، اما از بسیاری دیگر اثری نیست.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">سنگ‌نوشته‌های طبیعت: مراحل کلی تشکیل فسیل\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>تصور کنید یک حشره درون شیرهٔ درخت به دام می‌افتد. این شیره به مرور زمان سفت و محکم شده و کهربا\u003Csup>1\u003C\u002Fsup> تشکیل می‌دهد و حشره را برای میلیون‌ها سال داخل خود حفظ می‌کند. این یک نمونهٔ ساده از فسیل شدن است. اما به طور کلی، برای تبدیل شدن یک موجود زنده به فسیل، مراحل زیر باید طی شوند:\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"مراحل تشکیل فسیل\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مرحله\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">شرح\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">مثال قابل‌لمس\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">مرگ و آغاز فرآیند\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">جاندار می‌میرد. بخش‌های نرم بدن (مانند گوشت و پوست) به سرعت توسط جانداران تجزیه‌گر، باکتری‌ها یا عوامل محیطی از بین می‌روند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">مردن یک پرنده در کنار رودخانه. لاشه‌ی آن بعد از چند روز توسط مورچه‌ها، کرم‌ها و باکتری‌ها تجزیه می‌شود.\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">دفن شدن\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">باقی‌مانده‌های جاندار (معمولاً قسمت‌های سخت) باید به سرعت زیر لایه‌هایی از رسوب (مانند گل، لای، ماسه یا خاکستر آتشفشانی) دفن شوند. این کار آن‌ها را از دسترس موجودات و عوامل تخریب دور می‌کند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">سقوط یک درخت به داخل مرداب یا دفن صدف یک دوکفه‌ای در ساحل توسط شن‌های نرم پس از طوفان.\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">فشار و فرآیندهای سنگ‌شدگی\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">در طول میلیون‌ها سال، لایه‌های رسوبی روی هم انباشته شده و فشار زیادی وارد می‌کنند. آب موجود در رسوبات، مواد معدنی را با خود حمل کرده و در خلل و فرج استخوان یا صدف رسوب می‌دهد. این کار باعث سفت و سنگ‌مانند شدن بقایا می‌شود.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">تشکیل یک آجر سخت از گلِ نرم پس از پختن در کوره (شبیه‌سازی فشار و حرارت).\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">ظهور به سطح زمین\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">با تغییرات پوستهٔ زمین مانند فرسایش لایه‌های بالایی یا حرکت صفحات زمین‌ساختی\u003Csup>2\u003C\u002Fsup>، سنگ‌های حاوی فسیل ممکن است به سطح نزدیک شده و در دسترس ما قرار گیرند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">پیدا شدن فسیل صدف در کوه‌ها (ثابت می‌کند آن منطقه قبلاً دریا بوده است).\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">سه شرط طلایی برای ماندگاری میلیون‌ساله\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>همهٔ جانداران پس از مرگ فسیل نمی‌شوند. برای تبدیل شدن به یک سنگواره، سه شرط اصلی باید همزمان یا به دنبال هم رخ دهند:\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong style=\"color: #344054\">۱. وجود قسمت‌های سخت بدن:\u003C\u002Fstrong> بخش‌های نرم بدن مانند گوشت، مو و اندام‌های داخلی به سرعت تجزیه می‌شوند. پس احتمال فسیل شدن موجوداتی که استخوان، دندان، صدف، پوستهٔ خارجی سخت (مانند خرچنگ) یا چوب دارند، بسیار بیشتر است. مثلاً، فسیل‌های دایناسورها اغلب از استخوان‌ها و دندان‌های آن‌ها تشکیل شده‌اند. موجوداتی مانند عروس دریایی که بدن نرمی دارند، به ندرت فسیل می‌شوند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>نکته:\u003C\u002Fstrong> فسیل‌های کامل از جانوران نرم‌تن، معمولاً در شرایط بسیار خاصی مانند گیر افتادن در کهربا، یخ یا قیر طبیعی (مانند \u003Cem>چاله‌های قیر لابرا\u003Csup>3\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Fem>) تشکیل می‌شوند که جلوی تجزیه را کاملاً گرفته‌اند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong style=\"color: #344054\">۲. دور ماندن از عوامل فساد و تخریب:\u003C\u002Fstrong> پس از مرگ، لاشه در معرض خطرهای زیادی است: گوشت‌خواران، حشرات، کرم‌ها، باکتری‌ها، اکسیژن هوا، باران اسیدی، باد و نور خورشید. برای فرار از این خطرات، لاشه باید به سرعت \u003Cem>محافظت\u003C\u002Fem> شود. دفن شدن زیر رسوبات، بهترین راه محافظت است. هر چه سرعت دفن شدن بیشتر باشد، شانس فسیل شدن بالاتر می‌رود. مثلاً یک ماهی مرده در کف دریاچه که بلافاصله زیر گل و لای مدفون می‌شود، شانس بیشتری نسبت به پرنده‌ای که روی زمین می‌افتد دارد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Cstrong style=\"color: #344054\">۳. دفن شدن در رسوبات مناسب:\u003C\u002Fstrong> رسوبات نرم مانند گل، لای، ماسه یا خاکستر آتشفشانی، مانند یک قالب طبیعی عمل می‌کنند. آن‌ها نه تنها از بقایا محافظت می‌کنند، بلکه با گذشت زمان و تحت فشار، به سنگ تبدیل می‌شوند (\u003Cem>سنگ‌های رسوبی\u003C\u002Fem>). مواد معدنی موجود در آب‌های زیرزمینی به تدریج وارد بافت قسمت‌های سخت شده و آن‌ها را به سنگ تبدیل می‌کنند. این فرآیند «مینرالیزاسیون\u003Csup>4\u003C\u002Fsup>» نام دارد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>فرمول ساده‌ای از شرایط:\u003C\u002Fstrong> می‌توان این شرایط را به صورت نمادین نشان داد: \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$فسیل‌شدن = بخش‌های\\ سخت + (محافظت\\ در\\ برابر\\ تخریب) + (دفن\\ سریع\\ در\\ رسوب)$\u003C\u002Fspan> عدم وجود هر یک از این موارد، احتمال تشکیل فسیل را نزدیک به صفر می‌کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">فسیل‌ها در زندگی ما: از موزه تا سوخت\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>شاید فکر کنید فسیل‌ها فقط در موزه‌ها یا کتاب‌های علوم کاربرد دارند، اما آن‌ها به شکل‌های مختلفی با زندگی روزمرهٔ ما در ارتباطند:\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cul>\r\n \u003Cli>\u003Cstrong>کشف تاریخ زمین:\u003C\u002Fstrong> فسیل‌ها مانند آرشیو طبیعت هستند. با مطالعهٔ آن‌ها می‌فهمیم که در گذشته چه جانوران و گیاهانی زندگی می‌کردند، آب و هوای زمین چگونه بوده و حتی موقعیت قاره‌ها چطور تغییر کرده است. مثلاً پیدا شدن فسیل یک گیاه گرمسیری در قطب شمال، نشان‌دهندهٔ تغییرات شدید آب و هوایی در گذشته است.\u003C\u002Fli>\r\n \u003Cli>\u003Cstrong>سوخت‌های فسیلی:\u003C\u002Fstrong> نام آشناست! نفت، گاز و زغال‌سنگ از مهم‌ترین منابع انرژی هستند که از فسیل شدن انبوه گیاهان و جانوران ریز در طول صدها میلیون سال تشکیل شده‌اند. زغال‌سنگ عمدتاً از بقایای جنگل‌های قدیمی و نفت از پلانکتون‌های\u003Csup>5\u003C\u002Fsup> ریز دریایی به وجود آمده‌اند.\u003C\u002Fli>\r\n \u003Cli>\u003Cstrong>راهنمای اکتشاف:\u003C\u002Fstrong> زمین‌شناسان از فسیل‌های خاص (فسیل شاخص\u003Csup>6\u003C\u002Fsup>) برای تعیین سن لایه‌های سنگی و حتی کشف ذخایر نفت و گاز استفاده می‌کنند.\u003C\u002Fli>\r\n \u003Cli>\u003Cstrong>درس‌هایی برای امروز:\u003C\u002Fstrong> مطالعهٔ فسیل‌ها نشان می‌دهد که تغییرات محیطی چگونه می‌تواند باعث انقراض گونه‌ها شود. این موضوع اهمیت حفظ محیط زیست و تنوع زیستی امروز را به ما یادآوری می‌کند.\u003C\u002Fli>\r\n\u003C\u002Ful>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پرسش‌های رایج و اشتباهات معمول\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا همهٔ دایناسورها فسیل شده‌اند؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 0\">خیر. برعکس، تعداد بسیار کمی از آن‌ها شرایط لازم برای فسیل شدن را پیدا کرده‌اند. دانشمندان تخمین می‌زنند تنها درصد ناچیزی از کل موجودات زنده در تاریخ زمین، به فسیل تبدیل شده‌اند. بیشتر لاشه‌ها به طور کامل تجزیه شده‌اند.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا فسیل همیشه از خود استخوان تشکیل شده است؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 0\">نه لزوماً. گاهی اوقات استخوان کاملاً حل شده و فضای خالی آن توسط مواد معدنی دیگر پر می‌شود که به آن «قالب\u003Csup>7\u003C\u002Fsup>» می‌گویند. گاهی نیز فقط رد پا یا اثر بدن جاندار روی رسوب نرم باقی می‌ماند که پس از سخت شدن سنگ، به عنوان «اثر فسیل\u003Csup>8\u003C\u002Fsup>» حفظ می‌شود؛ مانند رد پای یک دایناسور روی گل.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا موجودات زنده امروزی هم می‌توانند فسیل شوند؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 0\">بله، فرآیند فسیل‌شدن همیشه در جریان است. هر گاه یک صدف در ساحل زیر ماسه دفن شود یا یک حشره در شیرهٔ درختی گیر کند، ممکن است سفر میلیون‌سالهٔ خود به سوی آینده را آغاز کند. اما ما انسان‌ها به ندرت به شکل استخوان فسیل می‌شویم، مگر در شرایط بسیار خاصی مثل دفن شدن در معادن نمک یا باتلاق‌های ویژه.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>جمع‌بندی:\u003C\u002Fstrong> فسیل‌ها پنجره‌ای به دنیای گذشته هستند. تشکیل آن‌ها یک شانس بزرگ و نیازمند سه شرط اصلی است: \u003Cstrong>وجود بخش‌های سخت\u003C\u002Fstrong> در بدن جاندار، \u003Cstrong>محافظت سریع\u003C\u002Fstrong> از لاشه در برابر انواع عوامل تخریب‌کننده و \u003Cstrong>دفن شدن\u003C\u002Fstrong> در لایه‌های مناسب رسوبی. نبود هر یک از این شرایط، باعث نابودی بقایا می‌شود. به همین دلیل است که فسیل‌ها گنجینه‌های نادری هستند که به ما کمک می‌کنند تاریخ حیات و تغییرات سیارهٔ زمین را بهتر درک کنیم.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پاورقی\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Csup>1\u003C\u002Fsup> کهربا (Amber): شیرهٔ فسیل‌شدهٔ درختان که اغلب حاوی حشرات یا قطعات گیاهی است.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>2\u003C\u002Fsup> صفحات زمین‌ساختی (Tectonic Plates): قطعات عظیم و متحرک پوستهٔ جامد زمین.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>3\u003C\u002Fsup> چاله‌های قیر لابرا (La Brea Tar Pits): محلی در لس‌آنجلس آمریکا که قیر طبیعی موجود در آن، تعداد زیادی فسیل از عصر یخبندان را حفظ کرده است.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>4\u003C\u002Fsup> مینرالیزاسیون (Mineralization): فرآیند نفوذ و جایگزینی مواد معدنی به جای مواد آلی در فسیل.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>5\u003C\u002Fsup> پلانکتون (Plankton): موجودات ریز گیاهی و جانوری که در آب شناورند و پایهٔ بسیاری از زنجیره‌های غذایی دریایی هستند.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>6\u003C\u002Fsup> فسیل شاخص (Index Fossil): فسیل‌هایی که گسترش جغرافیایی وسیع اما عمر زمین‌شناسی کوتاهی دارند و برای تاریخ‌گذاری سنگ‌ها مفیدند.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>7\u003C\u002Fsup> قالب (Mold): حفره‌ای در سنگ که شکل خارجی فسیل را نشان می‌دهد.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>8\u003C\u002Fsup> اثر فسیل (Trace Fossil): ردپا، لانه، مدفوع یا هرگونه اثری از فعالیت یک جاندار باستانی.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 20px\">\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">سنگواره\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">تشکیل فسیل\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">بخش‌های سخت بدن\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">دفن در رسوبات\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">عوامل تخریب فسیل\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[15,16,17],"پایهٔ نهم","علوم نهم","شرایط لازم برای تشکیل فسیل",1,466,"2025-12-14 12:57:05","2026-08-27 23:10:31","سحر","شیرزاد","شرایط-لازم-برای-تشکیل-فسیل-وجود-قسمت-سخت-بدن-دور-ماندن-از-عوامل-فساد-و-دفن-شدن-در-رسوبات","کپسول آموزشی","1404\u002F09\u002F23","23:10 1405\u002F06\u002F5",{"status":18,"data":29},[30,69,128,146,166],{"id":18,"title":31,"list_order":18,"items":32},"آشنایی",[33,38,42,46,53,57,61,65],{"id":34,"link":35,"type":36,"slug":12,"title":37},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content","قوانین و مقررات",{"id":39,"link":40,"type":36,"slug":12,"title":41},9,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":43,"link":44,"type":36,"slug":12,"title":45},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":47,"link":48,"type":49,"slug":50,"handler":51,"title":52},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":54,"link":55,"type":36,"slug":12,"title":56},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":58,"link":59,"type":36,"slug":12,"title":60},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":62,"link":63,"type":36,"slug":12,"title":64},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":66,"link":67,"type":36,"slug":12,"title":68},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":5,"title":70,"list_order":18,"items":71},"المپیادها",[72,76,80,84,88,92,96,100,104,108,112,116,120,124],{"id":73,"link":74,"type":36,"slug":12,"title":75},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":77,"link":78,"type":36,"slug":12,"title":79},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":81,"link":82,"type":36,"slug":12,"title":83},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":85,"link":86,"type":36,"slug":12,"title":87},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":89,"link":90,"type":36,"slug":12,"title":91},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":93,"link":94,"type":36,"slug":12,"title":95},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":97,"link":98,"type":36,"slug":12,"title":99},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":101,"link":102,"type":36,"slug":12,"title":103},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":105,"link":106,"type":36,"slug":12,"title":107},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":109,"link":110,"type":36,"slug":12,"title":111},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":113,"link":114,"type":36,"slug":12,"title":115},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":117,"link":118,"type":36,"slug":12,"title":119},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":121,"link":122,"type":36,"slug":12,"title":123},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":125,"link":126,"type":36,"slug":12,"title":127},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":129,"title":130,"list_order":18,"items":131},3,"نمونه و تیزهوشان",[132,136,141],{"id":133,"link":134,"type":36,"slug":12,"title":135},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":137,"link":138,"type":49,"slug":139,"handler":139,"title":140},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":142,"link":143,"type":49,"slug":144,"handler":144,"title":145},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":147,"title":148,"list_order":18,"items":149},7,"کتابهای درسی",[150,154,158,162],{"id":151,"link":152,"type":36,"slug":12,"title":153},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":155,"link":156,"type":36,"slug":12,"title":157},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":159,"link":160,"type":36,"slug":12,"title":161},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":163,"link":164,"type":36,"slug":12,"title":165},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":34,"title":167,"list_order":34,"items":168},"پیشنهاد ویژه",[169,174,179,184,189,194,199,203,207,211,215],{"id":170,"link":171,"type":49,"slug":172,"handler":172,"title":173},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":175,"link":176,"type":49,"slug":177,"handler":177,"title":178},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":180,"link":181,"type":49,"slug":182,"handler":182,"title":183},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":185,"link":186,"type":49,"slug":187,"handler":187,"title":188},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":190,"link":191,"type":49,"slug":192,"handler":192,"title":193},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":195,"link":196,"type":36,"slug":197,"title":198},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":200,"link":201,"type":36,"slug":12,"title":202},67,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":204,"link":205,"type":36,"slug":12,"title":206},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":208,"link":209,"type":36,"slug":12,"title":210},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":212,"link":213,"type":36,"slug":12,"title":214},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"id":216,"link":217,"type":218,"slug":219,"title":220},173,"https:\u002F\u002Fhelpcenter.gama.ir\u002Fevent-timeline","link","تقویم-آموزشی","تقویم آموزشی",{"tests":222,"papers":223,"files":224,"questions":225,"exams":226,"tutorials":227,"blogs":228},[],[],[],[],[],[],[229,238,246,254,262,270,278,286,294,302,310,318],{"id":230,"title":231,"cat":10,"pic":232,"up_date":233,"title_url":234,"url":235,"legacy_url":236,"cat_title":25,"update_jalali":237},8189,"فشار در گاز: گازها نیز مانند مایعات فشار وارد می‌کنند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FYtoMF4ovxyLsxr6Nf2ln_200.png","2026-08-28 17:59:40","فشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-می-کنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8189\u002Fفشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-می-کنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8189\u002Fفشار-در-گاز-گازها-نیز-مانند-مایعات-فشار-وارد-می-کنند","1405\u002F06\u002F6",{"id":239,"title":240,"cat":10,"pic":241,"up_date":242,"title_url":243,"url":244,"legacy_url":245,"cat_title":25,"update_jalali":237},8190,"ستون هوا: لایه‌ای از هوا روی سطح زمین که باعث ایجاد فشار هوا می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FYvg6GeicjWBtv18z5Pbq_200.png","2026-08-28 17:56:28","ستون-هوا-لایه-ای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-می-شود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8190\u002Fستون-هوا-لایه-ای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-می-شود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8190\u002Fستون-هوا-لایه-ای-از-هوا-روی-سطح-زمین-که-باعث-ایجاد-فشار-هوا-می-شود",{"id":247,"title":248,"cat":10,"pic":249,"up_date":250,"title_url":251,"url":252,"legacy_url":253,"cat_title":25,"update_jalali":237},8191,"کاهش فشار هوا: پدیده‌ای که در ارتفاعات رخ می‌دهد.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fp2cirvio7x1mYqmherYx_200.png","2026-08-28 17:53:08","کاهش-فشار-هوا-پدیده-ای-که-در-ارتفاعات-رخ-می-دهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8191\u002Fکاهش-فشار-هوا-پدیده-ای-که-در-ارتفاعات-رخ-می-دهد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8191\u002Fکاهش-فشار-هوا-پدیده-ای-که-در-ارتفاعات-رخ-می-دهد",{"id":255,"title":256,"cat":10,"pic":257,"up_date":258,"title_url":259,"url":260,"legacy_url":261,"cat_title":25,"update_jalali":237},8144,"نوع آب‌وهوای گذشته: شرایط آب‌وهوایی که از طریق مطالعه فسیل‌ها قابل تشخیص است.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F6v6IA0Q7U6d79iE2Zat5_200.png","2026-08-28 17:48:18","نوع-آب-وهوای-گذشته-شرایط-آب-وهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیل-ها-قابل-تشخیص-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8144\u002Fنوع-آب-وهوای-گذشته-شرایط-آب-وهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیل-ها-قابل-تشخیص-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8144\u002Fنوع-آب-وهوای-گذشته-شرایط-آب-وهوایی-که-از-طریق-مطالعه-فسیل-ها-قابل-تشخیص-است",{"id":263,"title":264,"cat":10,"pic":265,"up_date":266,"title_url":267,"url":268,"legacy_url":269,"cat_title":25,"update_jalali":237},8145,"سنگ تبخیری: سنگی مانند گچ یا نمک که در محیط خشک و گرم تشکیل می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FHojwwzUPv6QVHQUGNhVx_200.png","2026-08-28 17:45:22","سنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-می-شود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8145\u002Fسنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-می-شود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8145\u002Fسنگ-تبخیری-سنگی-مانند-گچ-یا-نمک-که-در-محیط-خشک-و-گرم-تشکیل-می-شود",{"id":271,"title":272,"cat":10,"pic":273,"up_date":274,"title_url":275,"url":276,"legacy_url":277,"cat_title":25,"update_jalali":237},8147,"فسیل مرجان: فسیلی که نشان‌دهنده محیط کم‌عمق و گرم دریایی در گذشته است.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FgitOhEpsHdQJjb2s1yIz_200.png","2026-08-28 17:42:19","فسیل-مرجان-فسیلی-که-نشان-دهنده-محیط-کم-عمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8147\u002Fفسیل-مرجان-فسیلی-که-نشان-دهنده-محیط-کم-عمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8147\u002Fفسیل-مرجان-فسیلی-که-نشان-دهنده-محیط-کم-عمق-و-گرم-دریایی-در-گذشته-است",{"id":279,"title":280,"cat":10,"pic":281,"up_date":282,"title_url":283,"url":284,"legacy_url":285,"cat_title":25,"update_jalali":237},8149,"اصل «حال، کلیدی برای گذشته است»: استفاده از فرایندهای امروزی برای درک گذشته زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FfAn3EqDGg64VJKlaOra8_200.png","2026-08-28 17:40:00","اصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8149\u002Fاصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8149\u002Fاصل-حال-کلیدی-برای-گذشته-است-استفاده-از-فرایندهای-امروزی-برای-درک-گذشته-زمین",{"id":287,"title":288,"cat":10,"pic":289,"up_date":290,"title_url":291,"url":292,"legacy_url":293,"cat_title":25,"update_jalali":237},8151,"فشار: مقدار نیروی وارد بر واحد سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FecP1TmRYzMiQCv2LwYzt_200.png","2026-08-28 17:37:09","فشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8151\u002Fفشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8151\u002Fفشار-مقدار-نیروی-وارد-بر-واحد-سطح",{"id":295,"title":296,"cat":10,"pic":297,"up_date":298,"title_url":299,"url":300,"legacy_url":301,"cat_title":25,"update_jalali":237},8153,"یکای فشار: پاسکال، برابر با یک نیوتون بر متر مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F2NsVzv3kyR0PIGUsb9Z1_200.png","2026-08-28 17:28:59","یکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8153\u002Fیکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8153\u002Fیکای-فشار-پاسکال-برابر-با-یک-نیوتون-بر-متر-مربع",{"id":303,"title":304,"cat":10,"pic":305,"up_date":306,"title_url":307,"url":308,"legacy_url":309,"cat_title":25,"update_jalali":237},8154,"تأثیر سطح بر فشار: کاهش سطح → افزایش فشار، افزایش سطح → کاهش فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F6gpdXme8ApQxPIdOoXlJ_200.png","2026-08-28 17:25:04","تأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8154\u002Fتأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8154\u002Fتأثیر-سطح-بر-فشار-کاهش-سطح-افزایش-فشار-افزایش-سطح-کاهش-فشار",{"id":311,"title":312,"cat":10,"pic":313,"up_date":314,"title_url":315,"url":316,"legacy_url":317,"cat_title":25,"update_jalali":237},8156,"نیروی وارد بر سطح: نیرویی مانند وزن که باعث ایجاد فشار می‌شود.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FvkYgd3getQ0Jwnu9mrhK_200.png","2026-08-28 17:21:34","نیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-می-شود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8156\u002Fنیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-می-شود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8156\u002Fنیروی-وارد-بر-سطح-نیرویی-مانند-وزن-که-باعث-ایجاد-فشار-می-شود",{"id":319,"title":320,"cat":10,"pic":321,"up_date":322,"title_url":323,"url":324,"legacy_url":325,"cat_title":25,"update_jalali":237},8158,"چوب‌اسکی: وسیله‌ای که با افزایش سطح تماس، فشار وارد بر برف را کم می‌کند.","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fw2hplC076oj33wBiMzFc_200.png","2026-08-28 17:17:40","چوب-اسکی-وسیله-ای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-می-کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F8158\u002Fچوب-اسکی-وسیله-ای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-می-کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F8158\u002Fچوب-اسکی-وسیله-ای-که-با-افزایش-سطح-تماس-فشار-وارد-بر-برف-را-کم-می-کند"]