[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blogPost-7077":3,"categoryMenus":30,"$f21a87j405gvx":223},{"id":4,"section":5,"base":6,"course":7,"lesson":8,"title":9,"cat":10,"pic":11,"info_graphic":12,"podcast":12,"body":13,"tags":14,"metadata":12,"featured":19,"status":20,"views":21,"subdate":22,"up_date":23,"first_name":24,"last_name":25,"avatar":12,"title_url":26,"cat_title":27,"subdate_jalali":28,"update_jalali":29},7077,67,1169,1182,3857,"تکتونیک صفحه‌ای: نظریه‌ای که حرکت صفحات زمین را توضیح می‌دهد و اساس تقسیم‌بندی پهنه‌های ایران است",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F0kjLDJtkTrTQeMWMAh2F_800.png",null,"\u003Cdiv aria-label=\"مقاله تکتونیک صفحه‌ای\" dir=\"rtl\" id=\"microecon-article\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: IRANSans,Tahoma,Arial,sans-serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">تکتونیک صفحه‌ای: رقص عظیم صفحات زمین\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">نظریه‌ای که زمین‌لرزه‌ها، کوه‌ها و اقیانوس‌ها را شکل می‌دهد و کلید درک جغرافیای ایران است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">این مقاله به زبان ساده، نظریه \u003Cstrong>تکتونیک صفحه‌ای\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۱\u003C\u002Fsup> را توضیح می‌دهد. شما خواهید فهمید که چگونه حرکت این صفحات عظیم، پدیده‌هایی مانند \u003Cstrong>زمین‌لرزه\u003C\u002Fstrong> و \u003Cstrong>کوه‌زایی\u003C\u002Fstrong> را به وجود می‌آورد و چگونه این نظریه، اساس علمی برای تقسیم‌بندی \u003Cstrong>پهنه‌های ساختاری ایران\u003C\u002Fstrong> فراهم کرده است. این سفر علمی از مبانی ساده شروع شده و به کاربردهای پیچیده‌تر آن در ایران ختم می‌شود.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">زمین، یک جورچین متحرک\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>اگر بتوانید تمام اقیانوس‌ها را خشک کنید و از فضا به زمین نگاه کنید، منظره‌ای شگفت‌انگیز می‌بینید: پوستهٔ زمین مانند یک پازل غول‌پیکر از تکه‌هایی به نام \u003Cstrong>صفحه‌های زمین‌ساختی\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۲\u003C\u002Fsup> تشکیل شده است. این صفحات بر روی لایه‌ای نیمه‌مذاب و گرم به نام \u003Cstrong>سست‌کره\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۳\u003C\u002Fsup> شناورند و به آرامی، با سرعتی به اندازهٔ رشد ناخن‌های شما، حرکت می‌کنند. این حرکت‌های کند اما قدرتمند، تمام چهرهٔ سیارهٔ ما را می‌سازند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>یک آزمایش ساده:\u003C\u002Fstrong> یک تخم‌مرغ آب‌پز سفت را در نظر بگیرید. پوستهٔ نازک و ترک‌خوردهٔ آن شبیه \u003Cstrong>سنگ‌کره\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۴\u003C\u002Fsup> (شامل پوسته و بخش جامد بالایی گوشته) است و سفیدهٔ نرم داخل آن، همان \u003Cstrong>سست‌کره\u003C\u002Fstrong> است. حرکت مواد داغ در سفیده (سست‌کره) باعث می‌شود پوسته (سنگ‌کره) تکه‌تکه شده و حرکت کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">انواع مرزهای صفحه‌ای: سه روش برای تعامل\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>تمام اتفاقات مهم زمین‌شناسی در محل برخورد این صفحات با یکدیگر رخ می‌دهد. این محل‌ها را \u003Cstrong>مرزهای صفحه‌ای\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۵\u003C\u002Fsup> می‌نامیم که سه نوع اصلی دارند:\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"انواع مرزهای صفحه‌ای\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">نوع مرز\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">توضیح\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">پدیده‌های مرتبط\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>واگرا\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۶\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">صفحات از هم دور می‌شوند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">شکاف‌های اقیانوسی، آتشفشان‌های زیردریایی\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>همگرا\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۷\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">صفحات به هم برخورد می‌کنند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کوه‌زایی، گودال‌های اقیانوسی، آتشفشان\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>امتدادلغز\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۸\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">صفحات به صورت افقی کنار هم می‌لغزند.\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">زمین‌لرزه‌های بزرگ (مانند گسل سن آندریاس)\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>برای مثال، فرآیند تشکیل کوه‌های هیمالیا را در نظر بگیرید. این کوه‌ها حاصل برخورد و \u003Cstrong>همگرایی\u003C\u002Fstrong> صفحهٔ هند-استرالیا با صفحهٔ اوراسیا هستند. این برخورد میلیون‌ها سال است که ادامه دارد و باعث شده تا فلات تبت و بلندترین قله‌های جهان به سمت آسمان رانده شوند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">موتور محرک پشت صحنه: نقش جریان‌های همرفتی\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>اما چه چیزی این صفحات عظیم را به حرکت درمی‌آورد؟ موتور این سیستم، گرمای درون زمین است. درون زمین بسیار داغ است و این گرما باعث می‌شود مواد سنگی در \u003Cstrong>سست‌کره\u003C\u002Fstrong> ذوب شده و جریان پیدا کنند. این مواد داغ از اعماق بالا می‌آیند، سپس سرد شده و دوباره پایین می‌روند. این چرخهٔ دائمی، \u003Cstrong>جریان همرفتی\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۹\u003C\u002Fsup> نام دارد و مانند یک تسمه‌نقالهٔ غول‌آسا، صفحات سنگ‌کره را روی خود می‌کشد و به حرکت وامیدارد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>فرمول ساده‌سازی شده:\u003C\u002Fstrong> میزان تنش\u003Csup>۱۰\u003C\u002Fsup> وارد بر یک صفحه را می‌توان با رابطه‌ای ساده‌شده نشان داد: \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$\\sigma = F\u002FA$\u003C\u002Fspan>. در اینجا \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$\\sigma$\u003C\u002Fspan> (سیگما) تنش، \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$F$\u003C\u002Fspan> نیروی ناشی از جریان‌های همرفتی و \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$A$\u003C\u002Fspan> مساحت صفحه است. وقتی این تنش از استحکام سنگ‌ها بیشتر شود، سنگ می‌شکند و زمین‌لرزه رخ می‌دهد.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">کاربرد نظریه: چرا ایران سرزمین زمین‌لرزه و کوه است؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>ایران یکی از زنده‌ترین و پویاترین مناطق زمین‌شناختی جهان است و این پویایی مستقیماً نتیجهٔ \u003Cstrong>تکتونیک صفحه‌ای\u003C\u002Fstrong> است. کشور ما در محل برخورد دو صفحهٔ غول‌آسا قرار دارد: \u003Cstrong>صفحهٔ عربی\u003C\u002Fstrong> که به سمت شمال شرق حرکت می‌کند و با \u003Cstrong>صفحهٔ اوراسیا\u003C\u002Fstrong> برخورد می‌کند. این برخورد عظیم، تمام ایران را تحت فشار قرار داده و آن را به چندین \u003Cstrong>پهنه\u003C\u002Fstrong> یا \u003Cstrong>زون\u003C\u002Fstrong> ساختاری متفاوت تقسیم کرده است.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"پهنه های اصلی ساختاری ایران\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">پهنهٔ ساختاری\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">ویژگی‌های اصلی\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">نمونه‌های شاخص\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>کوه‌زایی زاگرس\u003C\u002Fstrong>\u003Csup>۱۱\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">چین‌خوردگی شدید، گسل‌های فراوان، ذخایر نفت و گاز\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کوه‌های دنا و زردکوه\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>بلوک مرکزی ایران\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">حوضه‌های مسطح بین کوه‌های مرتفع، زمین‌لرزه‌های ویرانگر\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">دشت کویر، دشت لوت\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong>کوه‌زایی البرز\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">فرورانش پوسته اقیانوسی قدیمی، آتشفشان\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کوه دماوند\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cp>برای درک بهتر، فرض کنید یک فرش را از دو طرف به هم فشار دهید. فرش در وسط چین‌خورده و تا می‌شود. رشته‌کوه‌های \u003Cstrong>زاگرس\u003C\u002Fstrong> نیز دقیقاً به همین شکل و در اثر فشار جانبی بین دو صفحه به وجود آمده‌اند. از سوی دیگر، کوه \u003Cstrong>دماوند\u003C\u002Fstrong>، بلندترین نقطهٔ خاورمیانه، یک آتشفشان است که وجود آن به فرورانش\u003Csup>۱۲\u003C\u002Fsup> پوستهٔ اقیانوسی قدیمی در زیر البرز مرتبط است.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا صفحات زمین‌ساختی دقیقاً با مرز قاره‌ها و اقیانوس‌ها منطبق هستند؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 0; padding-bottom: 0\">خیر. یک صفحه می‌تواند هم شامل خشکی باشد و هم بخشی از کف اقیانوس. برای مثال، صفحهٔ عربی شامل شبه‌جزیرهٔ عربستان (خشکی) و بخشی از بستر دریای سرخ (اقیانوس) است.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا زمین‌لرزه فقط در مرز صفحات رخ می‌دهد؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 0; padding-bottom: 0\">اگرچه بیشتر زمین‌لرزه‌های بزرگ در مرز صفحات هستند، اما در داخل صفحات نیز به دلیل انتقال تنش، زمین‌لرزه‌های مهمی رخ می‌دهد. بسیاری از زمین‌لرزه‌های ویرانگر در \u003Cstrong>بلوک مرکزی ایران\u003C\u002Fstrong> نمونه‌ای از این نوع هستند.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>آیا نظریه تکتونیک صفحه‌ای می‌تواند مکان کوه‌ها و اقیانوس‌های آینده را پیش‌بینی کند؟\u003C\u002Fstrong>\r\n\r\n\u003Cp style=\"margin-bottom: 0; padding-bottom: 0\">بله، به صورت کلی. دانشمندان با مدل‌سازی حرکت صفحات، پیش‌بینی می‌کنند که مثلاً دریاچهٔ \u003Cstrong>بایکال\u003C\u002Fstrong> در روسیه ممکن است در آینده‌ای دور به یک اقیانوس جدید تبدیل شود یا دریای سرخ گسترش یافته و عربستان را از آفریقا جدا کند.\u003C\u002Fp>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>جمع‌بندی:\u003C\u002Fstrong> نظریهٔ \u003Cstrong>تکتونیک صفحه‌ای\u003C\u002Fstrong> یک چارچوب قدرتمند علمی است که نه تنها شکل‌گیری قاره‌ها، اقیانوس‌ها، کوه‌ها و زمین‌لرزه‌ها را توضیح می‌دهد، بلکه یک نقشهٔ راه برای درک \u003Cstrong>ژئوپلیتیک\u003C\u002Fstrong> طبیعی یک منطقه مانند ایران ارائه می‌کند. با درک این نظریه، می‌توانیم بفهمیم که چشماندازهای اطراف ما ثابت نیستند، بلکه در حالتی از تحول و تغییر دائمی هستند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پاورقی\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Csup>۱\u003C\u002Fsup> تکتونیک صفحه‌ای (Plate Tectonics)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۲\u003C\u002Fsup> صفحه‌های زمین‌ساختی (Tectonic Plates)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۳\u003C\u002Fsup> سست‌کره (Asthenosphere)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۴\u003C\u002Fsup> سنگ‌کره (Lithosphere)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۵\u003C\u002Fsup> مرزهای صفحه‌ای (Plate Boundaries)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۶\u003C\u002Fsup> مرز واگرا (Divergent Boundary)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۷\u003C\u002Fsup> مرز همگرا (Convergent Boundary)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۸\u003C\u002Fsup> مرز امتدادلغز (Transform Boundary)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۹\u003C\u002Fsup> جریان همرفتی (Convection Current)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۱۰\u003C\u002Fsup> تنش (Stress)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۱۱\u003C\u002Fsup> کوه‌زایی زاگرس (Zagros Orogeny)\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۱۲\u003C\u002Fsup> فرورانش (Subduction)\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 20px\">\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">تکتونیک\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">صفحات زمین‌ساختی\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">پهنه‌های ایران\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">کوه‌زایی زاگرس\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">زمین‌لرزه\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[15,16,17,18],"تکتونیک صفحه‌ای","Plate Tectonics","زمین شناسی یازدهم","پایه یازدهم",0,1,702,"2025-11-23 19:26:58","2026-09-11 01:13:10","ندا","بنی هاشمی","تکتونیک-صفحه-ای-نظریه-ای-که-حرکت-صفحات-زمین-را-توضیح-می-دهد-و-اساس-تقسیم-بندی-پهنه-های-ایران-است","کپسول آموزشی","1404\u002F09\u002F2","1:13 1405\u002F06\u002F20",{"status":20,"data":31},[32,71,131,149,169],{"id":20,"title":33,"list_order":20,"items":34},"آشنایی",[35,40,44,48,55,59,63,67],{"id":36,"link":37,"type":38,"slug":12,"title":39},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content","قوانین و مقررات",{"id":41,"link":42,"type":38,"slug":12,"title":43},9,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":45,"link":46,"type":38,"slug":12,"title":47},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":49,"link":50,"type":51,"slug":52,"handler":53,"title":54},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":56,"link":57,"type":38,"slug":12,"title":58},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":60,"link":61,"type":38,"slug":12,"title":62},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":64,"link":65,"type":38,"slug":12,"title":66},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":68,"link":69,"type":38,"slug":12,"title":70},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":72,"title":73,"list_order":20,"items":74},2,"المپیادها",[75,79,83,87,91,95,99,103,107,111,115,119,123,127],{"id":76,"link":77,"type":38,"slug":12,"title":78},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":80,"link":81,"type":38,"slug":12,"title":82},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":84,"link":85,"type":38,"slug":12,"title":86},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":88,"link":89,"type":38,"slug":12,"title":90},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":92,"link":93,"type":38,"slug":12,"title":94},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":96,"link":97,"type":38,"slug":12,"title":98},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":100,"link":101,"type":38,"slug":12,"title":102},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":104,"link":105,"type":38,"slug":12,"title":106},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":108,"link":109,"type":38,"slug":12,"title":110},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":112,"link":113,"type":38,"slug":12,"title":114},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":116,"link":117,"type":38,"slug":12,"title":118},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":120,"link":121,"type":38,"slug":12,"title":122},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":124,"link":125,"type":38,"slug":12,"title":126},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":128,"link":129,"type":38,"slug":12,"title":130},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":132,"title":133,"list_order":20,"items":134},3,"نمونه و تیزهوشان",[135,139,144],{"id":136,"link":137,"type":38,"slug":12,"title":138},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":140,"link":141,"type":51,"slug":142,"handler":142,"title":143},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":145,"link":146,"type":51,"slug":147,"handler":147,"title":148},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":150,"title":151,"list_order":20,"items":152},7,"کتابهای درسی",[153,157,161,165],{"id":154,"link":155,"type":38,"slug":12,"title":156},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":158,"link":159,"type":38,"slug":12,"title":160},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":162,"link":163,"type":38,"slug":12,"title":164},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":166,"link":167,"type":38,"slug":12,"title":168},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":36,"title":170,"list_order":36,"items":171},"پیشنهاد ویژه",[172,177,182,187,192,197,202,205,209,213,217],{"id":173,"link":174,"type":51,"slug":175,"handler":175,"title":176},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":178,"link":179,"type":51,"slug":180,"handler":180,"title":181},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":183,"link":184,"type":51,"slug":185,"handler":185,"title":186},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":188,"link":189,"type":51,"slug":190,"handler":190,"title":191},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":193,"link":194,"type":51,"slug":195,"handler":195,"title":196},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":198,"link":199,"type":38,"slug":200,"title":201},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":5,"link":203,"type":38,"slug":12,"title":204},"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":206,"link":207,"type":38,"slug":12,"title":208},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":210,"link":211,"type":38,"slug":12,"title":212},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":214,"link":215,"type":38,"slug":12,"title":216},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"id":218,"link":219,"type":220,"slug":221,"title":222},173,"https:\u002F\u002Fhelpcenter.gama.ir\u002Fevent-timeline","link","تقویم-آموزشی","تقویم آموزشی",{"tests":224,"papers":225,"files":226,"questions":227,"exams":228,"tutorials":229,"blogs":230},[],[],[],[],[],[],[231,240,248,256,264,272,280,288,296,304,312,320],{"id":232,"title":233,"cat":10,"pic":234,"up_date":235,"title_url":236,"url":237,"legacy_url":238,"cat_title":27,"update_jalali":239},6490,"سحابی: ابرهای غبار و گاز در فضا که محل تولد ستارگان و سیاره‌ها هستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FZxcww3DoVH9kBQhJGMtF_200.png","2026-09-13 02:35:25","سحابی-ابرهای-غبار-و-گاز-در-فضا-که-محل-تولد-ستارگان-و-سیاره-ها-هستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6490\u002Fسحابی-ابرهای-غبار-و-گاز-در-فضا-که-محل-تولد-ستارگان-و-سیاره-ها-هستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6490\u002Fسحابی-ابرهای-غبار-و-گاز-در-فضا-که-محل-تولد-ستارگان-و-سیاره-ها-هستند","1405\u002F06\u002F22",{"id":241,"title":242,"cat":10,"pic":243,"up_date":244,"title_url":245,"url":246,"legacy_url":247,"cat_title":27,"update_jalali":239},6492,"کندرول: گلوله‌های کانی‌ای ریز در شهاب‌سنگ‌ها، حاصل تبلور قطره‌های مذاب در فضای اولیه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FV8kpkeXaXxNyzQbQOZoa_200.png","2026-09-13 02:33:45","کندرول-گلوله-های-کانی-ای-ریز-در-شهاب-سنگ-ها-حاصل-تبلور-قطره-های-مذاب-در-فضای-اولیه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6492\u002Fکندرول-گلوله-های-کانی-ای-ریز-در-شهاب-سنگ-ها-حاصل-تبلور-قطره-های-مذاب-در-فضای-اولیه","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6492\u002Fکندرول-گلوله-های-کانی-ای-ریز-در-شهاب-سنگ-ها-حاصل-تبلور-قطره-های-مذاب-در-فضای-اولیه",{"id":249,"title":250,"cat":10,"pic":251,"up_date":252,"title_url":253,"url":254,"legacy_url":255,"cat_title":27,"update_jalali":239},6494,"شهاب‌سنگ: قطعات سنگی یا فلزی که از فضا به سطح زمین می‌رسند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Far7icq9mlVtwYZRbFwXe_200.png","2026-09-13 02:32:12","شهاب-سنگ-قطعات-سنگی-یا-فلزی-که-از-فضا-به-سطح-زمین-می-رسند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6494\u002Fشهاب-سنگ-قطعات-سنگی-یا-فلزی-که-از-فضا-به-سطح-زمین-می-رسند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6494\u002Fشهاب-سنگ-قطعات-سنگی-یا-فلزی-که-از-فضا-به-سطح-زمین-می-رسند",{"id":257,"title":258,"cat":10,"pic":259,"up_date":260,"title_url":261,"url":262,"legacy_url":263,"cat_title":27,"update_jalali":239},6496,"کندریت: شهاب‌سنگ‌های حاوی کندرول که قدیمی‌ترین مواد سیستم خورشیدی هستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FpypusKRDlOuwjDSCoJ6d_200.png","2026-09-13 02:31:01","کندریت-شهاب-سنگ-های-حاوی-کندرول-که-قدیمی-ترین-مواد-سیستم-خورشیدی-هستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6496\u002Fکندریت-شهاب-سنگ-های-حاوی-کندرول-که-قدیمی-ترین-مواد-سیستم-خورشیدی-هستند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6496\u002Fکندریت-شهاب-سنگ-های-حاوی-کندرول-که-قدیمی-ترین-مواد-سیستم-خورشیدی-هستند",{"id":265,"title":266,"cat":10,"pic":267,"up_date":268,"title_url":269,"url":270,"legacy_url":271,"cat_title":27,"update_jalali":239},6498,"کهکشان: مجموعه‌ای عظیم از ستارگان، گاز، غبار و ماده تاریک تحت تأثیر گرانش","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FUOxvvdZvwL1kFDRjFzQK_200.png","2026-09-13 02:29:28","کهکشان-مجموعه-ای-عظیم-از-ستارگان-گاز-غبار-و-ماده-تاریک-تحت-تأثیر-گرانش","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6498\u002Fکهکشان-مجموعه-ای-عظیم-از-ستارگان-گاز-غبار-و-ماده-تاریک-تحت-تأثیر-گرانش","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6498\u002Fکهکشان-مجموعه-ای-عظیم-از-ستارگان-گاز-غبار-و-ماده-تاریک-تحت-تأثیر-گرانش",{"id":273,"title":274,"cat":10,"pic":275,"up_date":276,"title_url":277,"url":278,"legacy_url":279,"cat_title":27,"update_jalali":239},6500,"کهکشان راه شیری: کهکشان مارپیچی که سامانه خورشیدی در آن قرار دارد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F864s0QBMKU5obXu40DRo_200.png","2026-09-13 02:27:13","کهکشان-راه-شیری-کهکشان-مارپیچی-که-سامانه-خورشیدی-در-آن-قرار-دارد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6500\u002Fکهکشان-راه-شیری-کهکشان-مارپیچی-که-سامانه-خورشیدی-در-آن-قرار-دارد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6500\u002Fکهکشان-راه-شیری-کهکشان-مارپیچی-که-سامانه-خورشیدی-در-آن-قرار-دارد",{"id":281,"title":282,"cat":10,"pic":283,"up_date":284,"title_url":285,"url":286,"legacy_url":287,"cat_title":27,"update_jalali":239},6502,"سامانه خورشیدی: مجموعه‌ای شامل خورشید، سیاره‌ها، قمرها و اجرام کوچک‌تر","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FUyFauqlifRkdJWl4pwSa_200.png","2026-09-13 02:25:24","سامانه-خورشیدی-مجموعه-ای-شامل-خورشید-سیاره-ها-قمرها-و-اجرام-کوچک-تر","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6502\u002Fسامانه-خورشیدی-مجموعه-ای-شامل-خورشید-سیاره-ها-قمرها-و-اجرام-کوچک-تر","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6502\u002Fسامانه-خورشیدی-مجموعه-ای-شامل-خورشید-سیاره-ها-قمرها-و-اجرام-کوچک-تر",{"id":289,"title":290,"cat":10,"pic":291,"up_date":292,"title_url":293,"url":294,"legacy_url":295,"cat_title":27,"update_jalali":239},6504,"قوانین کپلر: سه قانون حاکم بر حرکت سیارات به دور خورشید","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FlAlG7ogVZt6YjH0E1JYA_200.png","2026-09-13 02:23:37","قوانین-کپلر-سه-قانون-حاکم-بر-حرکت-سیارات-به-دور-خورشید","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6504\u002Fقوانین-کپلر-سه-قانون-حاکم-بر-حرکت-سیارات-به-دور-خورشید","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6504\u002Fقوانین-کپلر-سه-قانون-حاکم-بر-حرکت-سیارات-به-دور-خورشید",{"id":297,"title":298,"cat":10,"pic":299,"up_date":300,"title_url":301,"url":302,"legacy_url":303,"cat_title":27,"update_jalali":239},6507,"فسیل: آثار و بقایای حفظ‌شده جانداران یا گیاهان در لایه‌های زمینی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002F7oEpkfzel6v5sfhI72JN_200.png","2026-09-13 02:21:38","فسیل-آثار-و-بقایای-حفظ-شده-جانداران-یا-گیاهان-در-لایه-های-زمینی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6507\u002Fفسیل-آثار-و-بقایای-حفظ-شده-جانداران-یا-گیاهان-در-لایه-های-زمینی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6507\u002Fفسیل-آثار-و-بقایای-حفظ-شده-جانداران-یا-گیاهان-در-لایه-های-زمینی",{"id":305,"title":306,"cat":10,"pic":307,"up_date":308,"title_url":309,"url":310,"legacy_url":311,"cat_title":27,"update_jalali":239},6508,"استروماتولیت: ساختارهای لایه‌لایه حاصل فعالیت سیانوباکتری‌ها، قدیمی‌ترین فسیل‌های زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FtUfawc1uzs3IHfVa2Mfc_200.png","2026-09-13 02:20:22","استروماتولیت-ساختارهای-لایه-لایه-حاصل-فعالیت-سیانوباکتری-ها-قدیمی-ترین-فسیل-های-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6508\u002Fاستروماتولیت-ساختارهای-لایه-لایه-حاصل-فعالیت-سیانوباکتری-ها-قدیمی-ترین-فسیل-های-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6508\u002Fاستروماتولیت-ساختارهای-لایه-لایه-حاصل-فعالیت-سیانوباکتری-ها-قدیمی-ترین-فسیل-های-زمین",{"id":313,"title":314,"cat":10,"pic":315,"up_date":316,"title_url":317,"url":318,"legacy_url":319,"cat_title":27,"update_jalali":239},6509,"ناپیوستگی: وقفه یا گسستگی در رسوب‌گذاری لایه‌های زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fi6A4st88kVm2SKJC5RiD_200.png","2026-09-13 02:17:45","ناپیوستگی-وقفه-یا-گسستگی-در-رسوب-گذاری-لایه-های-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6509\u002Fناپیوستگی-وقفه-یا-گسستگی-در-رسوب-گذاری-لایه-های-زمین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6509\u002Fناپیوستگی-وقفه-یا-گسستگی-در-رسوب-گذاری-لایه-های-زمین",{"id":321,"title":322,"cat":10,"pic":323,"up_date":324,"title_url":325,"url":326,"legacy_url":327,"cat_title":27,"update_jalali":239},6510,"ناپیوستگی آذرین‌پی: قرارگیری مستقیم سنگ‌های رسوبی بر توده‌های آذرین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FPdlp2bYkX1Hi12Wpuzc4_200.png","2026-09-13 02:15:58","ناپیوستگی-آذرین-پی-قرارگیری-مستقیم-سنگ-های-رسوبی-بر-توده-های-آذرین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F6510\u002Fناپیوستگی-آذرین-پی-قرارگیری-مستقیم-سنگ-های-رسوبی-بر-توده-های-آذرین","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F6510\u002Fناپیوستگی-آذرین-پی-قرارگیری-مستقیم-سنگ-های-رسوبی-بر-توده-های-آذرین"]