[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"blogPost-10582":3,"categoryMenus":29,"$f2pz0ypkpq2610":222},{"id":4,"section":5,"base":6,"course":7,"lesson":8,"title":9,"cat":10,"pic":11,"info_graphic":12,"podcast":12,"body":13,"tags":14,"metadata":12,"featured":18,"status":19,"views":20,"subdate":21,"up_date":22,"first_name":23,"last_name":24,"avatar":12,"title_url":25,"cat_title":26,"subdate_jalali":27,"update_jalali":28},10582,67,1168,1182,3467,"موج P: موج لرزه‌ای طولی با سرعت زیاد که از جامد، مایع و گاز عبور می‌کند",14098,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FdrDODXruTmOGSljnTx9J_800.png",null,"\u003Cdiv aria-label=\"مقاله جامع موج پی\" dir=\"rtl\" id=\"microecon-article\" role=\"article\" style=\"background: #ffffff; box-sizing: border-box; color: #667085; font-family: IRANSans,Tahoma,Arial,sans-serif; line-height: 1.8; max-width: 980px; padding: 16px; width: 100%; word-break: break-word\">\r\n\u003Ch2 style=\"color: #344054; font-size: 22px; font-weight: 800\">موج P: اولین خبر‌رسان زمین‌لرزه\u003C\u002Fh2>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"color: #667085; font-size: 13px; margin-top: 4px; opacity: .95\">نگاهی به سریع‌ترین و فراگیرترین موج لرزه‌ای که از هستهٔ مایع زمین تا جو سیارات دیگر سفر می‌کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff8e1; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #667085; margin-bottom: 14px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 14px; padding: 12px 14px\">موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> (P Wave) یا موج اولیه، اولین موجی است که پس از رخداد زلزله، توسط دستگاه‌های لرزه‌نگار ثبت می‌شود. این موج \u003Cstrong>طولی\u003C\u002Fstrong> است و با \u003Cstrong>تغییر حجم\u003C\u002Fstrong> و \u003Cstrong>تراکم\u003C\u002Fstrong> محیط، انرژی را منتقل می‌کند. از آنجایی که این موج می‌تواند از \u003Cstrong>مواد جامد، مایع و گاز\u003C\u002Fstrong> عبور کند، ابزاری ارزشمند برای \u003Cstrong>کشف لایه‌های درونی زمین\u003C\u002Fstrong> و حتی \u003Cstrong>بررسی ساختار سیارات دیگر\u003C\u002Fstrong> به شمار می‌آید. این مقاله به زبان ساده، ماهیت، ویژگی‌ها، کاربردها و اهمیت این موج شگفت‌انگیز را برای دانش‌آموزان مقاطع مختلف توضیح می‌دهد.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">موج P چیست و چگونه حرکت می‌کند؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>برای درک موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong>، ابتدا باید بفهمیم زمین‌لرزه چگونه انرژی آزاد می‌کند. وقتی دو قطعه از سنگ‌های پوسته زمین ناگهان روی هم می‌لغزند، انرژی عظیمی به شکل امواج در همه‌جهات آزاد می‌شود. موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> اولین موجی است که از این کانون زلزله خارج می‌شود. نام آن از کلمه انگلیسی \u003Cem>Primary\u003C\u002Fem> (اولیه) یا \u003Cem>Pressure\u003C\u002Fem> (فشار) گرفته شده است\u003Csup>۱\u003C\u002Fsup>.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>حرکت این موج شبیه به حرکت یک \u003Cstrong>فنر حلقه‌ای\u003C\u002Fstrong> است. اگر یک سر فنر را به دیوار ببندید و سر دیگر را به جلو و عقب فشار دهید و رها کنید، حلقه‌های فشرده‌شده و کشیده‌شده در طول فنر حرکت می‌کنند. ذرات ماده نیز در مسیر حرکت موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> دقیقاً به همین شکل، \u003Cstrong>به جلو و عقب\u003C\u002Fstrong> نوسان می‌کنند. از آنجا که جهت نوسان ذرات \u003Cstrong>هم‌راستا با جهت انتشار موج\u003C\u002Fstrong> است، به آن موج \u003Cstrong>طولی\u003C\u002Fstrong> می‌گویند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fff7e6; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #7a5200; font-size: 13px; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>فرمول سرعت موج P:\u003C\u002Fstrong> سرعت موج پی به خاصیت‌های ماده‌ای که از آن عبور می‌کند بستگی دارد. این سرعت را می‌توان با فرمول تقریبی زیر نشان داد:\u003Cbr>\r\n\u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; unicode-bidi: isolate; vertical-align: baseline; white-space: nowrap\">$ V_p = \\sqrt{\\frac{K + \\frac{4}{3}\\mu}{\\rho}} $\u003C\u002Fspan>\u003Cbr>\r\nدر این فرمول، \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$ V_p $\u003C\u002Fspan> سرعت موج پی، \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$ K $\u003C\u002Fspan> مدول حجمی\u003Csup>۲\u003C\u002Fsup> (مقاومت ماده در برابر تغییر حجم)، \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$ \\mu $\u003C\u002Fspan> مدول برشی\u003Csup>۳\u003C\u002Fsup> (مقاومت در برابر تغییر شکل) و \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">$ \\rho $\u003C\u002Fspan> چگالی ماده است. این فرمول نشان می‌دهد چرا سرعت موج پی در مواد سخت و متراکم \u003Cstrong>بیشتر\u003C\u002Fstrong> است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">چرا موج P از جامد، مایع و گاز عبور می‌کند؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>این قابلیت شگفت‌انگیز موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> به دلیل ماهیت \u003Cstrong>طولی\u003C\u002Fstrong> آن است. برای انتقال این موج، ماده فقط باید بتواند در برابر \u003Cstrong>فشار و کشش\u003C\u002Fstrong> مقاومت کند و \u003Cstrong>تراکم‌پذیر\u003C\u002Fstrong> باشد. همه مواد (جامد، مایع، گاز) این خاصیت را دارند. جامدات علاوه بر مقاومت در برابر تغییر حجم، در برابر تغییر شکل نیز مقاومند. به همین دلیل موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> در جامدات سریع‌تر حرکت می‌کند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>اما امواج دیگر، مانند موج \u003Cstrong>اس\u003C\u002Fstrong> (S Wave) که موج برشی\u003Csup>۴\u003C\u002Fsup> است، فقط در موادی منتشر می‌شوند که بتوانند در برابر تغییر شکل (مثل برش یک تکه ژله) مقاومت کنند. از آنجایی که مایعات و گازها شکل خود را حفظ نمی‌کنند، موج \u003Cstrong>اس\u003C\u002Fstrong> نمی‌تواند از آن‌ها عبور کند. این تفاوت کلیدی، مثل یک \u003Cstrong>کلید شناسایی\u003C\u002Fstrong> برای دانشمندان عمل می‌کند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv aria-label=\"مقایسه موج P و موج S\" role=\"region\" style=\"-webkit-overflow-scrolling: touch; border-radius: 12px; border: 1px solid #e5e7eb; box-sizing: border-box; margin-bottom: 8px; margin-left: 16px; margin-right: 16px; margin-top: 8px; overflow: auto; padding: 0\">\r\n\u003Ctable cellspacing=\"0\" style=\"border-collapse: collapse; box-sizing: border-box; min-width: 600px; width: 100%\">\r\n \u003Cthead>\r\n  \u003Ctr>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">ویژگی\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">موج P (اولیه\u002Fطولی)\u003C\u002Fth>\r\n   \u003Cth style=\"box-sizing: border-box; text-align: right; padding: 10px 12px; background: #24292f; color: #ffffff; font-size: 13px; font-weight: 700; border-bottom: 1px solid #1f2328; : \">موج S (ثانویه\u002Fبرشی)\u003C\u002Fth>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Fthead>\r\n \u003Ctbody>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">نوع حرکت ذرات\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">موازی با جهت موج (فشاری-کششی)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">عمود بر جهت موج (بالا-پایین یا چپ-راست)\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">سرعت\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">بیشتر (تقریباً \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">1.7\u003C\u002Fspan> برابر موج S)\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کمتر\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #ffffff; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">عبور از مایعات و گازها\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong style=\"background: #dcfce7; border-radius: 999px; color: #166534; font-size: 12px; font-weight: 700; line-height: 1; padding: 2px 8px; vertical-align: baseline\">بله\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">\u003Cstrong style=\"background: #fee2e2; border-radius: 999px; color: #991b1b; font-size: 12px; font-weight: 700; line-height: 1; padding: 2px 8px; vertical-align: baseline\">خیر\u003C\u002Fstrong>\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n  \u003Ctr style=\"background: #f8fafc; : \">\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کاربرد اصلی در کاوش\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">کشف هسته مایع خارجی زمین\u003C\u002Ftd>\r\n   \u003Ctd style=\"border-bottom: 1px solid #edf2f7; box-sizing: border-box; color: #667085; padding: 10px 12px; text-align: right\">مطالعه حالت جامد گوشته زمین\u003C\u002Ftd>\r\n  \u003C\u002Ftr>\r\n \u003C\u002Ftbody>\r\n\u003C\u002Ftable>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">موج P چگونه اسرار درون زمین را فاش کرد؟\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>تا قرن بیستم، اطلاعات ما از درون زمین بسیار محدود بود. با ثبت امواج زمین‌لرزه‌های بزرگ در نقاط مختلف دنیا، دانشمندان متوجه شدند امواج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> در زاویه‌ای خاص از سوی دیگر زمین ثبت نمی‌شوند، در حالی که امواج \u003Cstrong>اس\u003C\u002Fstrong> اصلاً از آن ناحیه نمی‌گذرند! این «منطقه سایه\u003Csup>۵\u003C\u002Fsup>» همان چیزی بود که وجود یک هسته مایع در مرکز زمین را ثابت کرد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>شرح ماجرا: فرض کنید زمین‌لرزه‌ای در کشور شیلی رخ دهد. امواج آن به سمت دیگر زمین، مثلاً ژاپن، می‌روند. موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> به دلیل عبور از لایه‌های مختلف (پوسته، گوشته، هسته) \u003Cstrong>شکست\u003C\u002Fstrong> پیدا می‌کند و مسیرش خمیده می‌شود. در زوایای خاصی، موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> پس از عبور از هسته مایع خارجی\u003Csup>۶\u003C\u002Fsup>، مجدداً به سطح می‌رسد و در ژاپن ثبت می‌شود. اما در زاویه‌ای بین \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">104\u003C\u002Fspan> تا \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">140\u003C\u002Fspan> درجه، هیچ موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> مستقیمی دریافت نمی‌شود (منطقه سایه موج P). این پدیده دقیقاً مانند شکست نور وقتی از هوا وارد آب می‌شود، است و وجود یک لایه با خواص متفاوت (هسته مایع) را اثبات می‌کند.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">از هشدار زلزله تا کشف نفت: کاربردهای عملی موج P\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>یکی از کاربردی‌ترین موارد استفاده از موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong>، در \u003Cstrong>سیستم‌های هشدار سریع زلزله\u003C\u002Fstrong> است. از آنجایی که موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> سریع‌تر از امواج مخرب بعدی (مانند موج اس یا امواج سطحی) می‌رسد، می‌توان با ثبت آن توسط ایستگاه‌های نزدیک به کانون، چند ثانیه تا چند ده ثانیه قبل از رسیدن لرزه‌های شدید به شهرها هشدار داد. این زمان کوتاه برای توقف قطارها، باز شدن درهای آتش‌نشانی یا پناه‌گیری اولیه حیاتی است.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>در صنعت \u003Cstrong>اکتشاف نفت و گاز\u003C\u002Fstrong> نیز از موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> استفاده می‌شود. مهندسان با ایجاد ارتعاشات مصنوعی (مثلاً با انفجارهای کوچک یا دستگاه‌های ویبره) روی زمین، امواج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> تولید می‌کنند. این امواج به درون زمین رفته و از لایه‌های مختلف سنگ (از جمله مخازن احتمالی نفت) بازتاب می‌شوند. با تحلیل زمان بازگشت و ویژگی‌های این امواج، می‌توان نقشه‌ای از لایه‌های زیرزمینی و محل احتمالی منابع انرژی ترسیم کرد. این روش \u003Cstrong>لرزه‌نگاری انعکاسی\u003Csup>۷\u003C\u002Fsup>\u003C\u002Fstrong> نام دارد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cp>حتی در \u003Cstrong>پزشکی\u003C\u002Fstrong>، از امواج فراصوت (که نوعی موج طولی مشابه موج \u003Cstrong>پی\u003C\u002Fstrong> هستند) برای تصویربرداری از اندام‌های داخلی بدن استفاده می‌شود.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال ۱:\u003C\u002Fstrong> آیا موج P باعث بیشترین خرابی در زلزله می‌شود؟\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> خیر. با اینکه موج P اولین موجی است که می‌رسد و می‌تواند آن را احساس کنید، اما معمولاً \u003Cstrong>شدت تخریب آن کم\u003C\u002Fstrong> است. امواج بعدی، به خصوص \u003Cstrong>امواج سطحی\u003C\u002Fstrong> که مانند موج‌های دریا سطح زمین را می‌لرزانند، انرژی بیشتری داشته و عامل اصلی خرابی‌ ساختمان‌ها، پل‌ها و جاده‌ها هستند. موج P بیشتر یک \u003Cstrong>تکان تند و محکم\u003C\u002Fstrong> است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال ۲:\u003C\u002Fstrong> آیا موج P فقط در زمین‌لرزه به وجود می‌آید؟\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> خیر. هر منبع انرژی ناگهانی که بتواند به ماده ضربه بزند یا آن را فشرده کند، می‌تواند موج P تولید کند. \u003Cstrong>انفجارها\u003C\u002Fstrong> (مثلاً انفجار معدن، ترکیدن یک بادکنک)، \u003Cstrong>برخورد شهاب‌سنگ‌ها\u003C\u002Fstrong> به سطح ماه یا مریخ، و حتی \u003Cstrong>فعالیت آتشفشانی\u003C\u002Fstrong> شدید همگی موج P ایجاد می‌کنند. در واقع، با تحلیل موج P حاصل از برخورد شهاب‌سنگ به مریخ، ناسا توانسته است ساختار داخلی این سیاره را مطالعه کند.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #f8fafc; border-radius: 12px; border: 1px solid #e2e8f0; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>سوال ۳:\u003C\u002Fstrong> سرعت موج P در هوا چقدر است؟ آیا صدا هم موج P است؟\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>پاسخ:\u003C\u002Fstrong> سرعت موج P در هوا همان \u003Cstrong>سرعت صوت\u003C\u002Fstrong> است که در دمای اتاق حدود \u003Cspan style=\"direction: ltr; display: inline-block; vertical-align: baseline\">343\u003C\u002Fspan> متر بر ثانیه است. \u003Cstrong>بله، صدا در هوا (و مایعات) دقیقاً یک موج طولی است\u003C\u002Fstrong> و از نظر فیزیکی همانند موج P در زمین عمل می‌کند. امواج صوتی نیز با فشرده‌سازی و رقیق‌سازی مولکول‌های هوا منتقل می‌شوند. بنابراین می‌توان گفت: \u003Cem>«هر موج صدایی یک موج P است، اما هر موج P لزوماً صدای قابل شنیدن برای ما نیست.»\u003C\u002Fem> موج P در سنگ‌ها فرکانسی بسیار پایین‌تر از محدوده شنوایی انسان دارد.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"background: #fffdf3; border-radius: 12px; border: 1px solid #ffb600; color: #24292f; padding: 12px 14px\">\u003Cstrong>جمع‌بندی:\u003C\u002Fstrong> موج P به عنوان سریع‌ترین موج لرزه‌ای، نقش \u003Cstrong>پیش‌آهنگ\u003C\u002Fstrong> را در زمین‌لرزه‌ها ایفا می‌کند. ماهیت طولی آن باعث می‌شود بتواند از تمامی حالت‌های ماده عبور کند و این ویژگی، آن را به یک \u003Cstrong>کاوشگر ایده‌آل\u003C\u002Fstrong> برای مطالعه اعماق زمین و سیارات دیگر تبدیل کرده است. از \u003Cstrong>کشف هسته مایع زمین\u003C\u002Fstrong> توسط دانشمندی مانند اینگه لمان\u003Csup>۸\u003C\u002Fsup> تا \u003Cstrong>هشدارهای چندثانیه‌ای پیش از زلزله\u003C\u002Fstrong> و \u003Cstrong>اکتشاف منابع انرژی\u003C\u002Fstrong>، همگی مدیون درک ما از این موج بنیادی هستند. فهمیدن رفتار موج P، پنجره‌ای به دنیای پنهان زیر پای ما و فراسوی آسمان‌ها گشوده است.\u003C\u002Fdiv>\r\n\r\n\u003Ch3 style=\"border-bottom: 2px solid #ffb600; color: #344054; font-size: 18px; margin-bottom: 16px; margin-left: 8px; margin-right: 8px; margin-top: 16px; padding: 0 0 6px 0\">پاورقی\u003C\u002Fh3>\r\n\r\n\u003Cp>\u003Csup>۱\u003C\u002Fsup> Primary Wave \u002F Pressure Wave – موج اولیه \u002F موج فشار.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۲\u003C\u002Fsup> Bulk Modulus.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۳\u003C\u002Fsup> Shear Modulus.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۴\u003C\u002Fsup> Secondary Wave \u002F Shear Wave – موج ثانویه \u002F موج برشی.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۵\u003C\u002Fsup> Shadow Zone.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۶\u003C\u002Fsup> Outer Core.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۷\u003C\u002Fsup> Reflection Seismology.\u003Cbr>\r\n\u003Csup>۸\u003C\u002Fsup> Inge Lehmann – زلزله‌شناسی دانمارکی که در سال ۱۹۳۶ با تحلیل امواج P، وجود هسته داخلی جامد زمین را نیز اثبات کرد.\u003C\u002Fp>\r\n\r\n\u003Cdiv style=\"margin-top: 20px\">\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">امواج لرزه‌ای\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">موج طولی\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">ساختار درونی زمین\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">هشدار سریع زلزله\u003C\u002Fspan>\u003Cspan style=\"background: #fff3c4; border-radius: 999px; color: #24292f; display: inline-block; font-size: 12px; line-height: 1; padding: 4px 8px; vertical-align: baseline\">لرزه‌نگاری\u003C\u002Fspan>\u003C\u002Fdiv>\r\n\u003C\u002Fdiv>\r\n",[15,16,17],"موج P","آزمایشگاه علوم تجربی دهم","پایه دهم",0,1,495,"2026-02-05 18:57:07","2026-08-13 14:31:03","ندا","بنی هاشمی","موج-P-موج-لرزهای-طولی-با-سرعت-زیاد-که-از-جامد-مایع-و-گاز-عبور-میکند","کپسول آموزشی","1404\u002F11\u002F16","14:31 1405\u002F05\u002F22",{"status":19,"data":30},[31,70,130,148,168],{"id":19,"title":32,"list_order":19,"items":33},"آشنایی",[34,39,43,47,54,58,62,66],{"id":35,"link":36,"type":37,"slug":12,"title":38},8,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F8","content","قوانین و مقررات",{"id":40,"link":41,"type":37,"slug":12,"title":42},9,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F9","پرسش های متداول",{"id":44,"link":45,"type":37,"slug":12,"title":46},12,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F12","راهنمای عضویت",{"id":48,"link":49,"type":50,"slug":51,"handler":52,"title":53},132,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fmakemoney","special","makemoney","makeMoney","درآمدزایی در گاما",{"id":55,"link":56,"type":37,"slug":12,"title":57},13,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F13","راهنمای دبیران",{"id":59,"link":60,"type":37,"slug":12,"title":61},15,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F15","راهنمای دانش آموزان",{"id":63,"link":64,"type":37,"slug":12,"title":65},141,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F141","تغییرات اخیر",{"id":67,"link":68,"type":37,"slug":12,"title":69},69,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F69","نرم افزارهای كاربردی",{"id":71,"title":72,"list_order":19,"items":73},2,"المپیادها",[74,78,82,86,90,94,98,102,106,110,114,118,122,126],{"id":75,"link":76,"type":37,"slug":12,"title":77},4,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F4","المپیاد ریاضی",{"id":79,"link":80,"type":37,"slug":12,"title":81},19,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F19","المپیاد فیزیک",{"id":83,"link":84,"type":37,"slug":12,"title":85},20,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F20","المپیاد شیمی",{"id":87,"link":88,"type":37,"slug":12,"title":89},21,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F21","المپیاد زیست شناسی",{"id":91,"link":92,"type":37,"slug":12,"title":93},22,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F22","المپیاد کامپیوتر",{"id":95,"link":96,"type":37,"slug":12,"title":97},23,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F23","المپیاد نجوم",{"id":99,"link":100,"type":37,"slug":12,"title":101},24,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F24","المپیاد ادبی",{"id":103,"link":104,"type":37,"slug":12,"title":105},25,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F25","المپیاد سلول‌های بنیادی",{"id":107,"link":108,"type":37,"slug":12,"title":109},95,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F95","المپیاد جغرافیا",{"id":111,"link":112,"type":37,"slug":12,"title":113},114,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F114","المپیاد علوم زمین",{"id":115,"link":116,"type":37,"slug":12,"title":117},115,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F115","المپیاد مدیریت، اقتصاد و حکمرانی",{"id":119,"link":120,"type":37,"slug":12,"title":121},140,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F140","المپیاد سواد رسانه‌ای",{"id":123,"link":124,"type":37,"slug":12,"title":125},136,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F136","المپیاد نانو",{"id":127,"link":128,"type":37,"slug":12,"title":129},151,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F151","المپیاد هوش مصنوعی",{"id":131,"title":132,"list_order":19,"items":133},3,"نمونه و تیزهوشان",[134,138,143],{"id":135,"link":136,"type":37,"slug":12,"title":137},26,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F26","آزمون ورودی پایه چهارم",{"id":139,"link":140,"type":50,"slug":141,"handler":141,"title":142},27,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas6","khas6","آزمون ورودی پایه هفتم",{"id":144,"link":145,"type":50,"slug":146,"handler":146,"title":147},28,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkhas9","khas9","آزمون ورودی پايه دهم",{"id":149,"title":150,"list_order":19,"items":151},7,"کتابهای درسی",[152,156,160,164],{"id":153,"link":154,"type":37,"slug":12,"title":155},43,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F43","دوره دبستان",{"id":157,"link":158,"type":37,"slug":12,"title":159},48,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F48","دوره اول متوسطه",{"id":161,"link":162,"type":37,"slug":12,"title":163},49,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F49","دوره دوم متوسطه",{"id":165,"link":166,"type":37,"slug":12,"title":167},50,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F50","بارم بندی دروس",{"id":35,"title":169,"list_order":35,"items":170},"پیشنهاد ویژه",[171,176,181,186,191,196,201,204,208,212,216],{"id":172,"link":173,"type":50,"slug":174,"handler":174,"title":175},108,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang6th","hamahang6th","امتحانات هماهنگ ششم",{"id":177,"link":178,"type":50,"slug":179,"handler":179,"title":180},71,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fhamahang9th","hamahang9th","امتحانات هماهنگ نهم",{"id":182,"link":183,"type":50,"slug":184,"handler":184,"title":185},147,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei10th","nahaei10th","امتحان نهایی دهم",{"id":187,"link":188,"type":50,"slug":189,"handler":189,"title":190},148,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei11th","nahaei11th","امتحان نهایی یازدهم",{"id":192,"link":193,"type":50,"slug":194,"handler":194,"title":195},94,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fnahaei12th","nahaei12th","امتحان نهایی دوازدهم",{"id":197,"link":198,"type":37,"slug":199,"title":200},68,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fkonkur","konkur","بیست‌وسه سال کنکور سراسری",{"id":5,"link":202,"type":37,"slug":12,"title":203},"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F67","ويژه نامه نوبت دوم",{"id":205,"link":206,"type":37,"slug":12,"title":207},64,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F64","آزمون‌های نوبت دوم",{"id":209,"link":210,"type":37,"slug":12,"title":211},78,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F78","آزمون‌های نوبت اول",{"id":213,"link":214,"type":37,"slug":12,"title":215},90,"https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fpage\u002Fshow\u002F90","آزمون سنجش آغازین",{"id":217,"link":218,"type":219,"slug":220,"title":221},173,"https:\u002F\u002Fhelpcenter.gama.ir\u002Fevent-timeline","link","تقویم-آموزشی","تقویم آموزشی",{"tests":223,"papers":224,"files":225,"questions":226,"exams":227,"tutorials":228,"blogs":229},[],[],[],[],[],[],[230,239,247,255,263,271,279,287,295,303,311,319],{"id":231,"title":232,"cat":10,"pic":233,"up_date":234,"title_url":235,"url":236,"legacy_url":237,"cat_title":26,"update_jalali":238},10751,"غدد بزاقی: اندام‌هایی که بزاق دهان را ترشح می‌کنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FLSpeMSZAe1BiEpjYOdD6_200.png","2026-08-13 21:38:44","غدد-بزاقی-اندامهایی-که-بزاق-دهان-را-ترشح-میکنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10751\u002Fغدد-بزاقی-اندامهایی-که-بزاق-دهان-را-ترشح-میکنند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10751\u002Fغدد-بزاقی-اندامهایی-که-بزاق-دهان-را-ترشح-میکنند","1405\u002F05\u002F22",{"id":240,"title":241,"cat":10,"pic":242,"up_date":243,"title_url":244,"url":245,"legacy_url":246,"cat_title":26,"update_jalali":238},10730,"یاخته ماهیچه‌ای: سلولی که وظیفه اصلی آن انقباض و ایجاد حرکت است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fw3ICMZRMxTQ1ehYxCFNM_200.png","2026-08-13 21:33:21","یاخته-ماهیچهای-سلولی-که-وظیفه-اصلی-آن-انقباض-و-ایجاد-حرکت-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10730\u002Fیاخته-ماهیچهای-سلولی-که-وظیفه-اصلی-آن-انقباض-و-ایجاد-حرکت-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10730\u002Fیاخته-ماهیچهای-سلولی-که-وظیفه-اصلی-آن-انقباض-و-ایجاد-حرکت-است",{"id":248,"title":249,"cat":10,"pic":250,"up_date":251,"title_url":252,"url":253,"legacy_url":254,"cat_title":26,"update_jalali":238},10733,"بافت ماهیچه‌ای مخطط: نوعی بافت ماهیچه‌ای اسکلتی با نوارهای تیره و روشن و عملکرد ارادی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FezUQVH7fegmd13VyOryS_200.png","2026-08-13 16:11:48","بافت-ماهیچهای-مخطط-نوعی-بافت-ماهیچهای-اسکلتی-با-نوارهای-تیره-و-روشن-و-عملکرد-ارادی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10733\u002Fبافت-ماهیچهای-مخطط-نوعی-بافت-ماهیچهای-اسکلتی-با-نوارهای-تیره-و-روشن-و-عملکرد-ارادی","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10733\u002Fبافت-ماهیچهای-مخطط-نوعی-بافت-ماهیچهای-اسکلتی-با-نوارهای-تیره-و-روشن-و-عملکرد-ارادی",{"id":256,"title":257,"cat":10,"pic":258,"up_date":259,"title_url":260,"url":261,"legacy_url":262,"cat_title":26,"update_jalali":238},10735,"بافت ماهیچه‌ای قلبی: نوعی بافت ماهیچه‌ای که در قلب وجود دارد و غیرارادی است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FAD8pZ9OMmFd9dmmOVwXT_200.png","2026-08-13 16:08:51","بافت-ماهیچهای-قلبی-نوعی-بافت-ماهیچهای-که-در-قلب-وجود-دارد-و-غیرارادی-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10735\u002Fبافت-ماهیچهای-قلبی-نوعی-بافت-ماهیچهای-که-در-قلب-وجود-دارد-و-غیرارادی-است","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10735\u002Fبافت-ماهیچهای-قلبی-نوعی-بافت-ماهیچهای-که-در-قلب-وجود-دارد-و-غیرارادی-است",{"id":264,"title":265,"cat":10,"pic":266,"up_date":267,"title_url":268,"url":269,"legacy_url":270,"cat_title":26,"update_jalali":238},10738,"بافت ماهیچه‌ای صاف: نوعی بافت ماهیچه‌ای غیرارادی بدون نوارهای مخطط","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FLsTOvCDdZ2gSDYCDaVTi_200.png","2026-08-13 16:07:16","بافت-ماهیچهای-صاف-نوعی-بافت-ماهیچهای-غیرارادی-بدون-نوارهای-مخطط","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10738\u002Fبافت-ماهیچهای-صاف-نوعی-بافت-ماهیچهای-غیرارادی-بدون-نوارهای-مخطط","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10738\u002Fبافت-ماهیچهای-صاف-نوعی-بافت-ماهیچهای-غیرارادی-بدون-نوارهای-مخطط",{"id":272,"title":273,"cat":10,"pic":274,"up_date":275,"title_url":276,"url":277,"legacy_url":278,"cat_title":26,"update_jalali":238},10740,"الیاف ماهیچه‌ای: رشته‌های باریک تشکیل‌دهنده بافت ماهیچه‌ای","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FRYKYVH7g5omWYbPDobHS_200.png","2026-08-13 16:04:39","الیاف-ماهیچهای-رشتههای-باریک-تشکیلدهنده-بافت-ماهیچهای","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10740\u002Fالیاف-ماهیچهای-رشتههای-باریک-تشکیلدهنده-بافت-ماهیچهای","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10740\u002Fالیاف-ماهیچهای-رشتههای-باریک-تشکیلدهنده-بافت-ماهیچهای",{"id":280,"title":281,"cat":10,"pic":282,"up_date":283,"title_url":284,"url":285,"legacy_url":286,"cat_title":26,"update_jalali":238},10743,"درشت‌نمایی: میزان بزرگ‌نمایی تصویر در میکروسکوپ","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fxu586hByAkFoL0NN3vOS_200.png","2026-08-13 16:03:08","درشتنمایی-میزان-بزرگنمایی-تصویر-در-میکروسکوپ","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10743\u002Fدرشتنمایی-میزان-بزرگنمایی-تصویر-در-میکروسکوپ","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10743\u002Fدرشتنمایی-میزان-بزرگنمایی-تصویر-در-میکروسکوپ",{"id":288,"title":289,"cat":10,"pic":290,"up_date":291,"title_url":292,"url":293,"legacy_url":294,"cat_title":26,"update_jalali":238},10745,"میکروسکوپ نوری: وسیله‌ای برای مشاهده اجسام ریز با استفاده از نور","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FDWMrvZ7c03YV387AhZwl_200.png","2026-08-13 16:02:04","میکروسکوپ-نوری-وسیلهای-برای-مشاهده-اجسام-ریز-با-استفاده-از-نور","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10745\u002Fمیکروسکوپ-نوری-وسیلهای-برای-مشاهده-اجسام-ریز-با-استفاده-از-نور","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10745\u002Fمیکروسکوپ-نوری-وسیلهای-برای-مشاهده-اجسام-ریز-با-استفاده-از-نور",{"id":296,"title":297,"cat":10,"pic":298,"up_date":299,"title_url":300,"url":301,"legacy_url":302,"cat_title":26,"update_jalali":238},10747,"رنگ‌آمیزی یاخته‌ای: افزودن رنگ برای مشاهده بهتر اجزای یاخته","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fk8NvSQjnUPb1m7f65AO0_200.png","2026-08-13 15:56:53","رنگآمیزی-یاختهای-افزودن-رنگ-برای-مشاهده-بهتر-اجزای-یاخته","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10747\u002Fرنگآمیزی-یاختهای-افزودن-رنگ-برای-مشاهده-بهتر-اجزای-یاخته","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10747\u002Fرنگآمیزی-یاختهای-افزودن-رنگ-برای-مشاهده-بهتر-اجزای-یاخته",{"id":304,"title":305,"cat":10,"pic":306,"up_date":307,"title_url":308,"url":309,"legacy_url":310,"cat_title":26,"update_jalali":238},10749,"هماتوکسیلین: رنگی که برای مشاهده هسته یاخته‌ها به کار می‌رود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fu7fdlSTHmr9gDUfwLPzK_200.png","2026-08-13 15:53:34","هماتوکسیلین-رنگی-که-برای-مشاهده-هسته-یاختهها-به-کار-میرود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10749\u002Fهماتوکسیلین-رنگی-که-برای-مشاهده-هسته-یاختهها-به-کار-میرود","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10749\u002Fهماتوکسیلین-رنگی-که-برای-مشاهده-هسته-یاختهها-به-کار-میرود",{"id":312,"title":313,"cat":10,"pic":314,"up_date":315,"title_url":316,"url":317,"legacy_url":318,"cat_title":26,"update_jalali":238},10750,"بزاق دهان: مایعی ترشح‌شده از غدد بزاقی که به گوارش و مرطوب شدن دهان کمک می‌کند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002FN1FdcpR1A0g2Hfoe85wD_200.png","2026-08-13 15:51:37","بزاق-دهان-مایعی-ترشحشده-از-غدد-بزاقی-که-به-گوارش-و-مرطوب-شدن-دهان-کمک-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10750\u002Fبزاق-دهان-مایعی-ترشحشده-از-غدد-بزاقی-که-به-گوارش-و-مرطوب-شدن-دهان-کمک-میکند","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10750\u002Fبزاق-دهان-مایعی-ترشحشده-از-غدد-بزاقی-که-به-گوارش-و-مرطوب-شدن-دهان-کمک-میکند",{"id":320,"title":321,"cat":10,"pic":322,"up_date":323,"title_url":324,"url":325,"legacy_url":326,"cat_title":26,"update_jalali":238},10710,"رسوب‌گذاری: ته‌نشین شدن مواد محلول یا معلق و تشکیل لایه‌های جامد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fuploads\u002Fnews\u002Fthumbnails\u002Fwl0fs2joTLBsuA3sVrAf_200.png","2026-08-13 15:49:38","رسوبگذاری-تهنشین-شدن-مواد-محلول-یا-معلق-و-تشکیل-لایههای-جامد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblogs\u002F10710\u002Fرسوبگذاری-تهنشین-شدن-مواد-محلول-یا-معلق-و-تشکیل-لایههای-جامد","https:\u002F\u002Fgama.ir\u002Fblog\u002F10710\u002Fرسوبگذاری-تهنشین-شدن-مواد-محلول-یا-معلق-و-تشکیل-لایههای-جامد"]