آسیب نرساندن به خود و دیگران
خودداری از آسیب به خود و دیگران یعنی چه؟
گاهی وقتها ممکن است کاری کنیم که به خودمان یا دیگران آسیب برسد، بدون اینکه حتی متوجه باشیم. مثلاً وقتی دیروقت بازی میکنیم و شب کم میخوابیم، به بدن خود آسیب میزنیم. یا وقتی همکلاسی را مسخره میکنیم، به احساسات او صدمه میزنیم. تصمیم درست یعنی پیش از انجام هر کاری فکر کنیم: «آیا این کار به من یا کس دیگری آسیب میرساند؟»
آسیب میتواند جسمی باشد، مثل زمین خوردن یا کبود شدن دست. میتواند عاطفی باشد، مثل غمگین شدن دوستمان. حتی میتواند به وسایل یا اموال دیگران صدمه بزند، مثلاً خط انداختن روی دفتر کسی. یک انسان مسئول همیشه مراقب است کارهایش برای خودش و جامعهاش زیانبار نباشد.
نمونههای روزمره از آسیب نرساندن
بیایید چند موقعیت آشنا را با هم بررسی کنیم تا ببینیم چطور میتوانیم از آسیب زدن جلوگیری کنیم.
| موقعیت | رفتار آسیبزا | رفتار درست و بیآسیب |
|---|---|---|
| دوستت از تو قلم قرض میخواهد | با بیحوصلگی بگویی «ندارم» و برگردی | مودبانه بگویی «بله، این قلم اضافه را بردار» |
| در زنگ تفریح خیلی گرسنهای | خوراکی دوستت را بدون اجازه برمیداری | از دوستت اجازه میخواهی یا خوراکی خودت را میخوری |
| از یک بازی کامپیوتری عصبانی شدهای | با خشم موس یا صفحهکلید را میکوبی | چند نفس عمیق میکشی، بازی را میبندی و کمی راه میروی |
| معلم تکلیف سنگینی داده است | از روی ناامیدی هیچ کاری نمیکنی و نمرهٔ بد میگیری (آسیب به خود) | تکلیف را بخشبندی میکنی و هر روز کمی انجام میدهی |
پرسشهای چالشی برای دانشآموزان
پرسش: اگر دوستم از من بخواهد رازش را نگه دارم، ولی آن راز به خودش آسیب میزند (مثلاً قصد انجام کار خطرناکی دارد)، من چه کنم؟
پاسخ: نگه داشتن راز خوب است، اما اگر راز کسی باعث آسیب به خودش یا دیگران شود، باید به یک بزرگتر قابل اعتماد (مثل پدر، مادر یا معلم) بگویی. این کار خیانت نیست؛ بلکه کمک کردن به دوستت است.
پرسش: آیا خوردن زیاد شیرینیها در مهمانی آسیب به خود محسوب میشود؟
پاسخ: بله، اگر یک بار خیلی کم باشد، آسیب جدی نیست. اما اگر عادت کنی همیشه شیرینی زیاد بخوری، به دندانها و سلامت بدنت آسیب میزنی. آسیب به خود یعنی هر کاری که در درازمدت به تو صدمه بزند، حتی اگر در لحظه خوشایند باشد.
پرسش: اگر در حیاط مدرسه توپ را محکم بزنم و تصادفاً به شیشه برخورد کند، آیا باز هم من مقصرم؟
پاسخ: اتفاقی بودن کار، مسئولیت تو را کامل برطرف نمیکند. تو باید موقعیت را پیشبینی میکردی. در چنین شرایطی، بهتر است صادقانه موضوع را به مسئول مدرسه بگویی و عذرخواهی کنی. آسیب حتی اگر سهوی باشد، باید جبران شود.
نکتهٔ پایانی: هر روز در مدرسه، خانه و کوچه با انتخابهای کوچک و بزرگ روبرو میشوی. اگر پیش از هر تصمیم از خودت بپرسی: «آیا این کار به من یا کس دیگری آسیب میزند؟»، خیلی از دردسرها و پشیمانیها را از خودت دور میکنی. آسیب نرساندن یعنی احترام به خودت، به خانواده، به دوستان و به همهٔ انسانها. با همین کارهای به ظاهر کوچک، جامعهای سالمتر و مهربانتر میسازی. هیچ خواستهای ارزش این را ندارد که کسی به خاطر آن آسیب ببیند.